14–18
A morte de Paulo
As palavras sublinhadas têm nota: toque para ver o sentido.
14 Tunc egressus foras, et ne modicum quidem cibi sumens, per viam qua venerat, regressus est, illum sitiens, illum videre desiderans, illum oculis ac tota mente complectens. Timebat enim, quod et evenit, ne se absente, Christo debitum spiritum redderet. Cumque jam dies alia illuxisset, et trium horarum spatio iter remaneret, vidit inter angelorum catervas, inter prophetarum et apostolorum choros, niveo candore Paulum fulgentem in sublime conscendere. Et statim in faciem suam procidens, sabulum capiti superjaciebat, ploransque et ejulans, aiebat: Cur me Paule, dimittis? cur insalutatus abis? Tam tarde notus, tam cito recedis?
14 Então saiu e, sem tomar sequer um pouco de alimento, voltou pelo caminho por onde viera, sedento dele, desejando vê-lo, abraçando-o com os olhos e com toda a alma. Temia, de fato, o que aconteceu: que, na sua ausência, Paulo entregasse a Cristo o espírito que lhe devia. E, quando já raiara o outro dia e faltavam três horas de caminho, viu Paulo, resplandecente de uma brancura de neve, subir ao alto entre as multidões dos anjos, entre os coros dos profetas e dos apóstolos. E logo, caindo com o rosto em terra, jogava areia sobre a cabeça e, chorando e gemendo, dizia: «Por que me deixas, Paulo? Por que te vais sem te despedires? Tão tarde conhecido, tão cedo te vais?».
15 Referebat postea beatus Antonius tanta se velocitate, quod reliquum erat viæ cucurrisse, ut ad instar avis pervolaret: nec immerito; nam introgressus speluncam, vidit genubus complicatis, erecta cervice, extensisque in altum manibus, corpus exanime. Ac primum et ipse vivere eum credens, pariter orabat. Postquam vero ut nulla, ut solebat, suspiria precantis audivit, in flebile osculum ruens, intellexit, quod etiam cadaver sancti Deum, cui omnia vivunt, officio gestus præcaretur.
15 Contava depois o bem-aventurado Antão que percorrera o resto do caminho com tal velocidade que voava como uma ave; e não sem razão: pois, entrando na caverna, viu, de joelhos dobrados, a cabeça erguida e as mãos estendidas para o alto, o corpo sem vida. E primeiro, pensando que ele ainda vivia, rezava junto com ele. Mas, quando não ouviu nenhum dos suspiros de quem reza, como Paulo costumava, lançou-se a beijá-lo, chorando, e compreendeu que até o cadáver do santo, com a atitude do corpo, rezava a Deus, para quem todos vivem.
16 Igitur obvoluto et prolato foras corpore, hymnos quoque et psalmos de Christiana traditione decantans, contristabatur Antonius, quod sarculum, quo terram foderet, non haberet. Fluctuans itaque vario mentis æstu, et secum multa reputans, dicebat: Si ad monasterium revertar, quatridui iter est: si hic maneam, nihil ultra proficiam. Moriar ergo, ut dignum est, juxta bellatorem tuum, Christe, et ruens, extremum halitum fundam. Talia eo animo volvente, ecce duo leones ex interioris eremi parte currentes, volantibus per colla jubis, ferebantur; quibus aspectis primo exhorruit. Rursusque ad Deum referens mentem, quasi columbas videret, mansit intrepidus. Et illi quidem directo cursu ad cadaver beati senis substiterunt, adulantibusque caudis circa ejus pedes accubuere: fremitu ingenti rugientes, prorsus ut intelligeres eos plangere, quo modo poterant. Deinde haud procul cœperunt humum pedibus scalpere; arenamque certatim egerentes, unius hominis capacem locum foderunt. Ac statim quasi mercedem pro opere postulantes, cum motu aurium cervice dejecta, ad Antonium perrexerunt manus ejus pedesque lingentes. At ille animadvertit benedictionem eos a se precari. Nec mora, in laudationem Christi effusus, quod muta quoque animalia Deum esse sentirent, ait: Domine, sine cujus nutu nec folium arboris defluit, nec unus passerum ad terram cadit, da illis sicut tu scis. Et manu annuens eis, ut abirent, imperavit. Cumque illi recessissent, sancti corporis oneri seniles curvavit humeros; et deposito eo effossam, desuper humum congregans, tumulum ex more posuit. Postquam autem alia dies illuxit, ne quid pius hæres ex intestati bonis non possideret, tunicam ejus sibi vindicavit, quam in sportarum modum de palmæ foliis ipse sibi contexuerat. Ac sic ad monasterium reversus, discipulis cuncta ex ordine replicavit; diebusque solemnibus Paschæ et Pentecostes semper Pauli tunica vestitus est.
16 Envolto, pois, e levado para fora o corpo, cantando hinos e salmos segundo a tradição cristã, Antão se entristecia por não ter uma enxada com que cavar a terra. Agitado, pois, por ondas de pensamentos e revolvendo muitas coisas consigo, dizia: «Se volto ao mosteiro, são quatro dias de caminho; se fico aqui, nada mais conseguirei fazer. Morrerei, pois, como é justo, junto do teu combatente, ó Cristo, e cairei aqui e darei o último suspiro». Enquanto revolvia essas coisas no espírito, eis que dois leões, correndo da parte mais interior do deserto, vinham com as jubas esvoaçando pelo pescoço. Ao vê-los, no primeiro instante se arrepiou; depois, voltando o espírito para Deus, ficou sem medo, como se visse pombas. E eles foram direto ao cadáver do bem-aventurado ancião e ali pararam e, abanando as caudas, deitaram-se aos pés dele, com rugidos tão fortes que entenderias que choravam como podiam. Depois, não muito longe, começaram a cavar a terra com as patas e, tirando a areia à , abriram um lugar capaz de um homem. E logo, como se pedissem paga pelo trabalho, mexendo as orelhas e de cabeça baixa, foram até Antão, lambendo-lhe as mãos e os pés. Ele percebeu que lhe pediam a bênção. Sem demora, desfazendo-se em louvores a Cristo porque até os animais mudos sentiam que existe Deus, disse: «Senhor, sem cuja vontade não cai uma folha da árvore nem um só pardal cai por terra, dá-lhes como tu sabes». E, fazendo-lhes sinal com a mão, mandou que se fossem. Quando eles se retiraram, curvou os ombros de velho sob o peso do santo corpo; e, depois de depositá-lo na cova, juntando por cima a terra tirada, ergueu o túmulo segundo o costume. Quando raiou o outro dia, para que o piedoso herdeiro não ficasse sem nada dos bens de quem morrera sem testamento, tomou para si a túnica dele, que o próprio Paulo tecera com folhas de palmeira, como se trançam os cestos. E assim, voltando ao mosteiro, contou aos discípulos tudo por ordem; e nos dias solenes da Páscoa e de Pentecostes vestiu sempre a túnica de Paulo.
17 Libet in fine opusculi eos interrogare, qui sua patrimonia ignorant, qui domos marmoribus vestiunt, qui uno filo villarum insuunt prædia; huic seni nudo quid unquam defuit? Vos gemma bibitis, ille naturæ concavis manibus satisfecit. Vos in tunicis aurum texitis, ille ne vilissimi quidem indumentum habuit mancipii vestri. Sed e contrario illi pauperculo paradisus patet, vos auratos gehenna suscipiet. Ille vestem Christi, nudus licet, tamen servavit; vos vestiti sericis, indumentum Christi perdidistis. Paulus vilissimo pulvere coopertus jacet resurrecturus in gloriam: vos operosa saxis sepulcra premunt cum vestris opibus arsuros. Parcite, quæso, vos, parcite saltem divitiis quas amatis. Cur et mortuos vestros auratis obvolvitis vestibus? cur ambitio inter luctus lacrymasque non cessat? An cadavera divitum nisi in serico putrescere nesciunt?
17 Quero, no fim desta pequena obra, perguntar aos que nem conhecem os seus bens, aos que revestem as casas de mármore, aos que costuram num só fio o preço de propriedades inteiras: a este velho nu, que lhe faltou alguma vez? Vós bebeis em pedras preciosas; ele satisfez a natureza com as mãos em concha. Vós teceis ouro nas túnicas; ele não teve nem a roupa do mais vil dos vossos escravos. Mas, ao contrário, para aquele pobrezinho o paraíso está aberto; a vós, cobertos de ouro, a vos receberá. Ele, embora nu, guardou a veste de Cristo; vós, vestidos de seda, perdestes a veste de Cristo. Paulo jaz coberto do pó mais vil, para ressuscitar na glória; a vós vos esmagam sepulcros de pedra lavrada com tanto custo, e ardereis com as vossas riquezas. Poupai-vos, peço-vos; poupai ao menos as riquezas que amais. Por que envolveis também os vossos mortos em vestes douradas? Por que a ambição não cessa nem entre o luto e as lágrimas? Será que os cadáveres dos ricos não sabem apodrecer senão na seda?
18 Obsecro, quicunque hæc legis, ut Hieronymi peccatoris memineris; cui si Dominus optionem daret, multo magis eligeret tunicam Pauli cum meritis ejus, quam regum purpuras cum pœnis suis.
18 Peço a quem quer que leia isto que se lembre do pecador Jerônimo, que, se o Senhor lhe desse a escolha, preferiria de longe a túnica de Paulo com os seus méritos à púrpura dos reis com os seus castigos.
porfia substantivo feminino
à porfia: disputando entre si, cada um querendo fazer mais que o outro
geena substantivo feminino
o inferno, no nome que lhe dá o Evangelho
Fim
4 de 4 · índice