Ir para o texto
Biblioteca

Livro I

Ciro contra Astíages (123–130)

As palavras sublinhadas têm nota: toque para ver o sentido.

123.1 Ἐνθεῦτεν μὲν ἡ φάτις αὕτη κεχώρηκε. Κύρῳ δὲ ἀνδρευμένῳ καὶ ἐόντι τῶν ἡλίκων ἀνδρηιοτάτῳ καὶ προσφιλεστάτῳ προσέκειτο ὁ Ἅρπαγος δῶρα πέμπων, τίσασθαι Ἀστυάγεα ἐπιθυμέων· ἀπ’ ἑωυτοῦ γὰρ ἐόντος ἰδιώτεω οὐκ ἐνώρα τιμωρίην ἐσομένην ἐς Ἀστυάγεα, Κῦρον δὲ ὁρέων ἐπιτρεφόμενον ἐποιέετο σύμμαχον, τὰς πάθας τὰς Κύρου τῇσι ἑωυτοῦ ὁμοιούμενος. 123.2 πρὸ δ’ ἔτι τούτου τάδε οἱ κατέργαστο· ἐόντος τοῦ Ἀστυάγεος πικροῦ ἐς τοὺς Μήδους, συμμίσγων ἑνὶ ἑκάστῳ ὁ Ἅρπαγος τῶν πρώτων Μήδων ἀνέπειθε ὡς χρὴ Κῦρον προστησαμένους Ἀστυάγεα παῦσαι τῆς βασιληίης. 123.3 κατεργασμένου δέ οἱ τούτου καὶ ἐόντος ἑτοίμου, οὕτω δὴ τῷ Κύρῳ διαιτωμένῳ ἐν Πέρσῃσι βουλόμενος Ἅρπαγος δηλῶσαι τὴν ἑωυτοῦ γνώμην ἄλλως μὲν οὐδαμῶς εἶχε ἅτε τῶν ὁδῶν φυλασσομενέων, ὃ δὲ ἐπιτεχνᾶται τοιόνδε· 123.4 λαγὸν μηχανησάμενος, καὶ ἀνασχίσας τούτου τὴν γαστέρα καὶ οὐδὲν ἀποτίλας, ὡς δὲ εἶχε οὕτω ἐσέθηκε βυβλίον, γράψας τά οἱ ἐδόκεε· ἀπορράψας δὲ τοῦ λαγοῦ τὴν γαστέρα, καὶ δίκτυα δοὺς ἅτε θηρευτῇ τῶν οἰκετέων τῷ πιστοτάτῳ, ἀπέστελλε ἐς τοὺς Πέρσας, ἐντειλάμενός οἱ ἀπὸ γλώσσης διδόντα τὸν λαγὸν Κύρῳ ἐπειπεῖν αὐτοχειρίῃ μιν διελεῖν καὶ μηδένα οἱ ταῦτα ποιεῦντι παρεῖναι.

123.1 Foi daí que nasceu essa fama. Quando Ciro se fez homem e era o mais valente e o mais estimado dos da sua idade, Hárpago o assediava, mandando-lhe presentes, porque desejava vingar-se de Astíages: pois, sendo ele mesmo um simples particular, não via como poderia haver vingança contra Astíages; mas, vendo Ciro crescer, procurava fazê-lo seu aliado, comparando os sofrimentos de Ciro aos seus. 123.2 E ainda antes disso tinha conseguido o seguinte: como Astíages era duro com os medos, Hárpago, encontrando-se com cada um dos principais medos em particular, convencia-os de que deviam pôr Ciro à frente e tirar Astíages do reino. 123.3 Quando conseguiu isso e tudo estava pronto, então Hárpago, querendo revelar o seu plano a Ciro, que vivia entre os persas, não tinha nenhum outro meio, porque os caminhos eram vigiados; e inventa o seguinte: 123.4 preparou uma lebre, abriu-lhe a barriga sem lhe arrancar o pelo e, deixando-a assim como estava, pôs dentro uma carta, em que escreveu o que lhe parecia; costurou a barriga da lebre e, dando umas redes ao mais fiel dos seus criados, como a um caçador, mandou-o à terra dos persas, com a ordem de dizer de viva voz a Ciro, ao lhe entregar a lebre, que a abrisse com as próprias mãos e que ninguém estivesse presente enquanto ele fizesse isso.

124.1 Ταῦτά τε δὴ ὦν ἐπιτελέα ἐγίνετο καὶ ὁ Κῦρος παραλαβὼν τὸν λαγὸν ἀνέσχισε· εὑρὼν δὲ ἐν αὐτῷ τὸ βυβλίον ἐνεὸν λαβὼν ἐπελέγετο, τὰ δὲ γράμματα ἔλεγε τάδε. “ὦ παῖ Καμβύσεω, σὲ γὰρ θεοὶ ἐπορῶσι· οὐ γὰρ ἂν κοτὲ ἐς τοσοῦτο τύχης ἀπίκευ· σύ νυν Ἀστυάγεα τὸν σεωυτοῦ φονέα τῖσαι. 124.2 κατὰ μὲν γὰρ τὴν τούτου προθυμίην τέθνηκας, τὸ δὲ κατὰ θεούς τε καὶ ἐμὲ περίεις· τά σε καὶ πάλαι δοκέω πάντα ἐκμεμαθηκέναι, σέο τε αὐτοῦ πέρι ὡς ἐπρήχθη, καὶ οἷα ἐγὼ ὑπὸ Ἀστυάγεος πέπονθα, ὅτι σε οὐκ ἀπέκτεινα ἀλλὰ ἔδωκα τῷ βουκόλῳ. σύ νυν, ἢν βούλῃ ἐμοὶ πείθεσθαι, τῆς περ Ἀστυάγης ἄρχει χώρης, ταύτης ἁπάσης ἄρξεις. Πέρσας γὰρ ἀναπείσας ἀπίστασθαι στρατηλάτεε ἐπὶ Μήδους· 124.3 καὶ ἤν τε ἐγὼ ὑπὸ Ἀστυάγεος ἀποδεχθέω στρατηγὸς ἀντία σεῦ, ἔστι τοι τὰ σὺ βούλεαι, ἤν τε τῶν τις δοκίμων ἄλλος Μήδων· πρῶτοι γὰρ οὗτοι ἀποστάντες ἀπ’ ἐκείνου καὶ γενόμενοι πρὸς σέο Ἀστυάγεα καταιρέειν πειρήσονται. ὡς ὦν ἑτοίμου τοῦ γε ἐνθάδε ἐόντος, ποίεε ταῦτα καὶ ποίεε κατὰ τάχος.”

124.1 Isso, então, se cumpriu, e Ciro recebeu a lebre e a abriu; encontrando dentro a carta, pegou-a e a leu; e as letras diziam o seguinte: “Filho de Cambises, os deuses olham por ti; do contrário, nunca terias chegado a tamanha fortuna. Agora, vinga-te de Astíages, o teu assassino. 124.2 Pois, pela vontade dele, estás morto, e, graças aos deuses e a mim, estás vivo. Penso que há muito já sabes de tudo, de como as coisas se passaram contigo e do que eu sofri de Astíages, porque não te matei, mas te dei ao boiadeiro. Agora, se quiseres me ouvir, vais reinar sobre toda a terra em que Astíages reina. Convence os persas a se revoltarem e marcha contra os medos; 124.3 e, se Astíages me nomear general contra ti, terás o que queres, e também se nomear outro dos medos de prestígio: pois estes serão os primeiros a se separar dele, passar para o teu lado e tentar derrubar Astíages. Como aqui, pelo menos, está tudo pronto, faz isso, e faz depressa.”

125.1 Ἀκούσας ταῦτα ὁ Κῦρος ἐφρόντιζε ὅτεῳ τρόπῳ σοφωτάτῳ Πέρσας ἀναπείσει ἀπίστασθαι, φροντίζων δὲ εὑρίσκεται ταῦτα καιριώτατα εἶναι· ἐποίεε δὴ ταῦτα. 125.2 γράψας ἐς βυβλίον τὰ ἐβούλετο, ἁλίην τῶν Περσέων ἐποιήσατο, μετὰ δὲ ἀναπτύξας τὸ βυβλίον καὶ ἐπιλεγόμενος ἔφη Ἀστυάγεά μιν στρατηγὸν Περσέων ἀποδεικνύναι. “νῦν τε,” ἔφη λέγων, “ὦ Πέρσαι, προαγορεύω ὑμῖν παρεῖναι ἕκαστον ἔχοντα δρέπανον.” Κῦρος μὲν ταῦτα προηγόρευσε. ἔστι δὲ Περσέων συχνὰ γένεα, καὶ τὰ μὲν αὐτῶν ὁ Κῦρος συνάλισε καὶ ἀνέπεισε ἀπίστασθαι ἀπὸ Μήδων. 125.3 ἔστι δὲ τάδε, ἐξ ὧν ὧλλοι πάντες ἀρτέαται Πέρσαι, Πασαργάδαι Μαράφιοι Μάσπιοι. τούτων Πασαργάδαι εἰσὶ ἄριστοι, ἐν τοῖσι καὶ Ἀχαιμενίδαι εἰσὶ φρήτρη, ἔνθεν οἱ βασιλέες οἱ Περσεῖδαι γεγόνασι. 125.4 ἄλλοι δὲ Πέρσαι εἰσὶ οἵδε, Πανθιαλαῖοι Δηρουσιαῖοι Γερμάνιοι. οὗτοι μὲν πάντες ἀροτῆρες εἰσί, οἱ δὲ ἄλλοι νομάδες, Δάοι Μάρδοι Δροπικοὶ Σαγάρτιοι.

125.1 Ouvindo isso, Ciro pensava em qual seria o modo mais hábil de convencer os persas a se revoltarem, e, pensando, descobre que o mais oportuno era este; e fez assim. 125.2 Escreveu numa carta o que queria, reuniu os persas em assembleia e depois, abrindo a carta e lendo-a, disse que Astíages o nomeava general dos persas. “E agora”, disse, “persas, ordeno que cada um de vós se apresente com uma foice.” Isso foi o que Ciro ordenou. Os persas têm muitas tribos, e Ciro reuniu algumas delas e as convenceu a se revoltar contra os medos. 125.3 São estas, das quais dependem todos os outros persas: pasárgadas, márafios, máspios. Destas, os pasárgadas são os mais nobres; entre eles estão os Aquemênidas, um clã, de onde vêm os reis Persidas. 125.4 Outros persas são estes: pantialeus, derusieus, germânios. Todos estes são lavradores; os outros são nômades: daos, mardos, drópicos, sagártios.

126.1 Ὡς δὲ παρῆσαν ἅπαντες ἔχοντες τὸ προειρημένον, ἐνθαῦτα ὁ Κῦρος, ἦν γάρ τις χῶρος τῆς Περσικῆς ἀκανθώδης ὅσον τε ἐπὶ ὀκτωκαίδεκα σταδίους ἢ εἴκοσι πάντῃ, τοῦτόν σφι τὸν χῶρον προεῖπε ἐξημερῶσαι ἐν ἡμέρῃ. 126.2 ἐπιτελεσάντων δὲ τῶν Περσέων τὸν προκείμενον ἄεθλον, δεύτερά σφι προεῖπε ἐς τὴν ὑστεραίην παρεῖναι λελουμένους. ἐν δὲ τούτῳ τά τε αἰπόλια καὶ τὰς ποίμνας καὶ τὰ βουκόλια ὁ Κῦρος πάντα τοῦ πατρὸς συναλίσας ἐς τὠυτὸ ἔθυσε καὶ παρεσκεύαζε ὡς δεξόμενος τὸν Περσέων στρατόν, πρὸς δὲ οἴνῳ τε καὶ σιτίοισι ὡς ἐπιτηδεοτάτοισι. 126.3 ἀπικομένους δὲ τῇ ὑστεραίῃ τοὺς Πέρσας κατακλίνας ἐς λειμῶνα εὐώχεε. ἐπείτε δὲ ἀπὸ δείπνου ἦσαν, εἴρετο σφέας ὁ Κῦρος κότερα τὰ τῇ προτεραίῃ εἶχον ἢ τὰ παρεόντα σφι εἴη αἱρετώτερα. 126.4 οἳ δὲ ἔφασαν πολλὸν εἶναι αὐτῶν τὸ μέσον· τὴν μὲν γὰρ προτέρην ἡμέρην πάντα σφι κακὰ ἔχειν, τὴν δὲ τότε παρεοῦσαν πάντα ἀγαθά. παραλαβὼν δὲ τοῦτο τὸ ἔπος ὁ Κῦρος παρεγύμνου τὸν πάντα λόγον, λέγων 126.5 “ἄνδρες Πέρσαι, οὕτω ὑμῖν ἔχει. βουλομένοισι μὲν ἐμέο πείθεσθαι ἔστι τάδε τε καὶ ἄλλα μυρία ἀγαθά, οὐδένα πόνον δουλοπρεπέα ἔχουσι, μὴ βουλομένοισι δὲ ἐμέο πείθεσθαι εἰσὶ ὑμῖν πόνοι τῷ χθιζῷ παραπλήσιοι ἀναρίθμητοι. 126.6 νῦν ὦν ἐμέο πειθόμενοι γίνεσθε ἐλεύθεροι. αὐτός τε γὰρ δοκέω θείῃ τύχῃ γεγονὼς τάδε ἐς χεῖρας ἄγεσθαι, καὶ ὑμέας ἥγημαι ἄνδρας Μήδων εἶναι οὐ φαυλοτέρους οὔτε τἄλλα οὔτε τὰ πολέμια. ὡς ὦν ἐχόντων ὧδε, ἀπίστασθε ἀπ’ Ἀστυάγεος τὴν ταχίστην.”

126.1 Quando todos estavam lá com o que fora ordenado, então Ciro (havia na Pérsia uma região cheia de espinheiros, de uns dezoito ou vinte para cada lado) mandou que eles limpassem essa região num só dia. 126.2 Quando os persas acabaram a tarefa proposta, mandou-lhes, em segundo lugar, que se apresentassem no dia seguinte, depois de tomar banho. Enquanto isso, Ciro reuniu num mesmo lugar todos os rebanhos de cabras, de ovelhas e de bois do pai, sacrificou-os e os preparava para receber o exército dos persas, e também vinho e os alimentos mais apropriados. 126.3 No dia seguinte, quando os persas chegaram, fê-los deitar num prado e os banqueteou. Depois que acabaram de comer, Ciro lhes perguntou o que preferiam, o que tinham tido no dia anterior ou o que tinham agora. 126.4 Eles disseram que era grande a diferença entre as duas coisas: no dia anterior tinham tido todos os males; no presente, todos os bens. Ciro, tomando essa palavra, revelou todo o seu plano, dizendo: 126.5 “Persas, as coisas são assim para vós. Se quiserdes me obedecer, tereis estes e outros mil bens, sem nenhum trabalho de escravo; se não quiserdes me obedecer, tereis trabalhos sem conta, parecidos com o de ontem. 126.6 Agora, então, obedecei-me e tornai-vos livres. Pois eu mesmo penso que nasci, por uma sorte divina, para tomar estas coisas nas mãos, e considero que vós não sois homens piores que os medos, nem no resto nem na guerra. Sendo assim, revoltai-vos contra Astíages o quanto antes.”

127.1 Πέρσαι μέν νυν προστάτεω ἐπιλαβόμενοι ἄσμενοι ἐλευθεροῦντο, καὶ πάλαι δεινὸν ποιεύμενοι ὑπὸ Μήδων ἄρχεσθαι. Ἀστυάγης δὲ ὡς ἐπύθετο Κῦρον ταῦτα πρήσσοντα, πέμψας ἄγγελον ἐκάλεε αὐτόν. 127.2 ὁ δὲ Κῦρος ἐκέλευε τὸν ἄγγελον ἀπαγγέλλειν ὅτι πρότερον ἥξοι παρ’ ἐκεῖνον ἢ Ἀστυάγης αὐτὸς βουλήσεται. ἀκούσας δὲ ταῦτα ὁ Ἀστυάγης Μήδους τε ὥπλισε πάντας, καὶ στρατηγὸν αὐτῶν ὥστε θεοβλαβὴς ἐὼν Ἅρπαγον ἀπέδεξε, λήθην ποιεύμενος τά μιν ἐόργεε. 127.3 ὡς δὲ οἱ Μῆδοι στρατευσάμενοι τοῖσι Πέρσῃσι συνέμισγον, οἳ μὲν τινὲς αὐτῶν ἐμάχοντο, ὅσοι μὴ τοῦ λόγου μετέσχον, οἳ δὲ αὐτομόλεον πρὸς τοὺς Πέρσας, οἱ δὲ πλεῖστοι ἐθελοκάκεόν τε καὶ ἔφευγον.

127.1 Os persas, então, tendo achado quem os conduzisse, de bom grado se libertavam, eles que havia muito achavam terrível ser governados pelos medos. Astíages, quando soube que Ciro fazia isso, mandou um mensageiro chamá-lo. 127.2 Ciro mandou o mensageiro anunciar que chegaria até ele antes do que o próprio Astíages quisesse. Ouvindo isso, Astíages armou todos os medos e, como homem cegado pelos deuses, nomeou Hárpago general deles, esquecido do que lhe tinha feito. 127.3 Quando os medos marcharam e se encontraram com os persas, alguns deles combatiam, os que não tinham tomado parte na conspiração; outros desertavam para os persas; e a maioria lutava mal de propósito e fugia.

128.1 Διαλυθέντος δὲ τοῦ Μηδικοῦ στρατεύματος αἰσχρῶς, ὡς ἐπύθετο τάχιστα ὁ Ἀστυάγης, ἔφη ἀπειλέων τῷ Κύρῳ “ἀλλ’ οὐδ’ ὣς Κῦρός γε χαιρήσει.” 128.2 τοσαῦτα εἴπας πρῶτον μὲν τῶν Μάγων τοὺς ὀνειροπόλους, οἵ μιν ἀνέγνωσαν μετεῖναι τὸν Κῦρον, τούτους ἀνεσκολόπισε, μετὰ δὲ ὥπλισε τοὺς ὑπολειφθέντας ἐν τῷ ἄστεϊ τῶν Μήδων, νέους τε καὶ πρεσβύτας ἄνδρας. 128.3 ἐξαγαγὼν δὲ τούτους καὶ συμβαλὼν τοῖσι Πέρσῃσι ἑσσώθη, καὶ αὐτός τε Ἀστυάγης ἐζωγρήθη καὶ τοὺς ἐξήγαγε τῶν Μήδων ἀπέβαλε.

128.1 Quando o exército dos medos se desfez vergonhosamente, Astíages, assim que soube, disse, ameaçando Ciro: “Mas nem assim Ciro há de se alegrar.” 128.2 Dito isso, primeiro empalou os intérpretes de sonhos que o tinham convencido a deixar Ciro ir; depois armou os medos que tinham ficado na cidade, jovens e velhos. 128.3 Levou-os para fora, travou combate com os persas e foi vencido: o próprio Astíages foi capturado vivo, e perdeu os medos que tinha levado.

129.1 Ἐόντι δὲ αἰχμαλώτῳ τῷ Ἀστυάγεϊ προσστὰς ὁ Ἅρπαγος κατέχαιρέ τε καὶ κατεκερτόμεε, καὶ ἄλλα λέγων ἐς αὐτὸν θυμαλγέα ἔπεα, καὶ δὴ καὶ εἴρετό μιν πρὸς τὸ ἑωυτοῦ δεῖπνον, τό μιν ἐκεῖνος σαρξὶ τοῦ παιδὸς ἐθοίνησε, ὅ τι εἴη ἡ ἐκείνου δουλοσύνη ἀντὶ τῆς βασιληίης. 129.2 ὃ δέ μιν προσιδὼν ἀντείρετο εἰ ἑωυτοῦ ποιέεται τὸ Κύρου ἔργον. Ἅρπαγος δὲ ἔφη, αὐτὸς γὰρ γράψαι, τὸ πρῆγμα ἑωυτοῦ δὴ δικαίως εἶναι. 129.3 Ἀστυάγης δέ μιν ἀπέφαινε τῷ λόγῳ σκαιότατόν τε καὶ ἀδικώτατον ἐόντα πάντων ἀνθρώπων, σκαιότατον μέν γε, εἰ παρεὸν αὐτῷ βασιλέα γενέσθαι, εἰ δὴ δι’ ἑωυτοῦ γε ἐπρήχθη τὰ παρεόντα, ἄλλῳ περιέθηκε τὸ κράτος, ἀδικώτατον δέ, ὅτι τοῦ δείπνου εἵνεκεν Μήδους κατεδούλωσε. 129.4 εἰ γὰρ δὴ δεῖν πάντως περιθεῖναι ἄλλῳ τεῷ τὴν βασιληίην καὶ μὴ αὐτὸν ἔχειν, δικαιότερον εἶναι Μήδων τεῷ περιβαλεῖν τοῦτο τὸ ἀγαθὸν ἢ Περσέων. νῦν δὲ Μήδους μὲν ἀναιτίους τούτου ἐόντας δούλους ἀντὶ δεσποτέων γεγονέναι, Πέρσας δὲ δούλους ἐόντας τὸ πρὶν Μήδων νῦν γεγονέναι δεσπότας.

129.1 Estando Astíages prisioneiro, Hárpago se pôs diante dele, alegrava-se com a desgraça dele e o insultava; e, entre outras palavras amargas que lhe dizia, perguntou-lhe também, lembrando o seu próprio jantar, em que Astíages o tinha banqueteado com a carne do filho, o que lhe parecia a escravidão em troca do reino. 129.2 Astíages olhou para ele e lhe perguntou por sua vez se tomava por sua a obra de Ciro. Hárpago disse que, já que fora ele quem escrevera, a obra era com justiça sua. 129.3 Astíages lhe mostrou, então, pelo raciocínio, que ele era o mais tolo e o mais injusto de todos os homens: o mais tolo, porque, podendo ele mesmo tornar-se rei, se de fato aquilo tinha sido feito por ele, entregou o poder a outro; o mais injusto, porque, por causa do jantar, escravizou os medos. 129.4 Pois, se era preciso de todo modo entregar o reino a algum outro e não ficar ele mesmo com ele, era mais justo dar esse bem a algum dos medos do que a um dos persas. Agora, porém, os medos, que não tinham culpa nenhuma disso, tinham-se tornado escravos em vez de senhores, e os persas, que antes eram escravos dos medos, tinham-se tornado agora os seus senhores.

130.1 Ἀστυάγης μέν νυν βασιλεύσας ἐπ’ ἔτεα πέντε καὶ τριήκοντα οὕτω τῆς βασιληίης κατεπαύσθη, Μῆδοι δὲ ὑπέκυψαν Πέρσῃσι διὰ τὴν τούτου πικρότητα, ἄρξαντες τῆς ἄνω Ἅλυος ποταμοῦ Ἀσίης ἐπ’ ἔτεα τριήκοντα καὶ ἑκατὸν δυῶν δέοντα, πάρεξ ἢ ὅσον οἱ Σκύθαι ἦρχον. 130.2 ὑστέρῳ μέντοι χρόνῳ μετεμέλησέ τέ σφι ταῦτα ποιήσασι καὶ ἀπέστησαν ἀπὸ Δαρείου, ἀποστάντες δὲ ὀπίσω κατεστράφθησαν μάχῃ νικηθέντες. τότε δὲ ἐπὶ Ἀστυάγεος οἱ Πέρσαι τε καὶ ὁ Κῦρος ἐπαναστάντες τοῖσι Μήδοισι ἦρχον τὸ ἀπὸ τούτου τῆς Ἀσίης. 130.3 Ἀστυάγεα δὲ Κῦρος κακὸν οὐδὲν ἄλλο ποιήσας εἶχε παρ’ ἑωυτῷ, ἐς ὃ ἐτελεύτησε. οὕτω δὴ Κῦρος γενόμενός τε καὶ τραφεὶς ἐβασίλευσε καὶ Κροῖσον ὕστερον τούτων ἄρξαντα ἀδικίης κατεστρέψατο, ὡς εἴρηταί μοι πρότερον, τοῦτον δὲ καταστρεψάμενος οὕτω πάσης τῆς Ἀσίης ἦρξε.

130.1 Astíages, então, depois de reinar trinta e cinco anos, perdeu assim o reino; e os medos se curvaram aos persas por causa da dureza dele, depois de dominar a Ásia acima do rio Halis por cento e vinte e oito anos, fora o tempo em que os citas dominaram. 130.2 Mais tarde, porém, se arrependeram de ter feito isso e se revoltaram contra Dario; mas, depois de se revoltarem, foram subjugados de novo, vencidos em batalha. Naquele tempo, então, no reinado de Astíages, os persas e Ciro se levantaram contra os medos e daí em diante passaram a dominar a Ásia. 130.3 A Astíages, Ciro não fez nenhum outro mal e o manteve junto de si até que morresse. Foi assim que Ciro nasceu, foi criado e se tornou rei; e depois disso subjugou Creso, que tinha começado a injustiça, como eu já disse antes; e, depois de subjugá-lo, passou assim a dominar toda a Ásia.

11 de 17 · índice