Livro I
O nascimento de Ciro (107–122)
As palavras sublinhadas têm nota: toque para ver o sentido.
107.1 Μετὰ δὲ ταῦτα Κυαξάρης μέν, βασιλεύσας τεσσεράκοντα ἔτεα σὺν τοῖσι Σκύθαι ἦρξαν, τελευτᾷ, ἐκδέκεται δὲ Ἀστυάγης Κυαξάρεω παῖς τὴν βασιληίην. Καί οἱ ἐγένετο θυγάτηρ τῇ οὔνομα ἔθετο Μανδάνην· τὴν ἐδόκεε Ἀστυάγης ἐν τῷ ὕπνῳ οὐρῆσαι τοσοῦτον ὥστε πλῆσαι μὲν τὴν ἑωυτοῦ πόλιν, ἐπικατακλύσαι δὲ καὶ τὴν Ἀσίην πᾶσαν. ὑπερθέμενος δὲ τῶν Μάγων τοῖσι ὀνειροπόλοισι τὸ ἐνύπνιον, ἐφοβήθη παρ’ αὐτῶν αὐτὰ ἕκαστα μαθών. 107.2 μετὰ δὲ τὴν Μανδάνην ταύτην ἐοῦσαν ἤδη ἀνδρὸς ὡραίην Μήδων μὲν τῶν ἑωυτοῦ ἀξίων οὐδενὶ διδοῖ γυναῖκα, δεδοικὼς τὴν ὄψιν· ὃ δὲ Πέρσῃ διδοῖ τῷ οὔνομα ἦν Καμβύσης, τὸν εὕρισκε οἰκίης μὲν ἐόντα ἀγαθῆς τρόπου δὲ ἡσυχίου, πολλῷ ἔνερθε ἄγων αὐτὸν μέσου ἀνδρὸς Μήδου.
107.1 Depois disso, Ciaxares morreu, tendo reinado quarenta anos, contados os anos em que os citas dominaram, e Astíages, filho de Ciaxares, recebeu o reino. Astíages teve uma filha, a quem deu o nome de Mandane; e sonhou que ela urinava tanto que enchia a cidade dele e inundava também a Ásia inteira. Expôs o sonho aos intérpretes de sonhos e ficou com medo, quando soube deles cada coisa em particular. 107.2 Depois, quando essa Mandane já estava em idade de casar, não a deu por mulher a nenhum dos medos dignos dele, por medo da visão; deu-a a um persa chamado Cambises, que ele via ser de boa família e de temperamento tranquilo, e que tinha por muito inferior a um medo de condição média.
108.1 Συνοικεούσης δὲ τῷ Καμβύσῃ τῆς Μανδάνης, ὁ Ἀστυάγης τῷ πρώτῳ ἔτεϊ εἶδε ἄλλην ὄψιν, ἐδόκεε δέ οἱ ἐκ τῶν αἰδοίων τῆς θυγατρὸς ταύτης φῦναι ἄμπελον, τὴν δὲ ἄμπελον ἐπισχεῖν τὴν Ἀσίην πᾶσαν. 108.2 ἰδὼν δὲ τοῦτο καὶ ὑπερθέμενος τοῖσι ὀνειροπόλοισι, μετεπέμψατο ἐκ τῶν Περσέων τὴν θυγατέρα ἐπίτεκα ἐοῦσαν, ἀπικομένην δὲ ἐφύλασσε βουλόμενος τὸ γενόμενον ἐξ αὐτῆς διαφθεῖραι· ἐκ γάρ οἱ τῆς ὄψιος οἱ τῶν Μάγων ὀνειροπόλοι ἐσήμαινον ὅτι μέλλοι ὁ τῆς θυγατρὸς αὐτοῦ γόνος βασιλεύσειν ἀντὶ ἐκείνου. 108.3 ταῦτα δὴ ὦν φυλασσόμενος ὁ Ἀστυάγης, ὡς ἐγένετο ὁ Κῦρος, καλέσας Ἅρπαγον ἄνδρα οἰκήιον καὶ πιστότατόν τε Μήδων καὶ πάντων ἐπίτροπον τῶν ἑωυτοῦ, ἔλεγέ οἱ τοιάδε. 108.4 “Ἅρπαγε, πρῆγμα τὸ ἄν τοι προσθέω, μηδαμῶς παραχρήσῃ, μηδὲ ἐμέ τε παραβάλῃ καὶ ἄλλους ἑλόμενος ἐξ ὑστέρης σοὶ αὐτῷ περιπέσῃς· λάβε τὸν Μανδάνη ἔτεκε παῖδα, φέρων δὲ ἐς σεωυτοῦ ἀπόκτεινον, μετὰ δὲ θάψον τρόπῳ ὅτεῳ αὐτὸς βούλεαι.” 108.5 ὃ δὲ ἀμείβεται “ὦ βασιλεῦ, οὔτε ἄλλοτέ κω παρεῖδες ἀνδρὶ τῷδε ἄχαρι οὐδέν, φυλασσόμεθα δὲ ἐς σὲ καὶ ἐς τὸν μετέπειτα χρόνον μηδὲν ἐξαμαρτεῖν. ἀλλ’ εἴ τοι φίλον τοῦτο οὕτω γίνεσθαι, χρὴ δὴ τό γε ἐμὸν ὑπηρετέεσθαι ἐπιτηδέως.”
108.1 No primeiro ano em que Mandane vivia com Cambises, Astíages teve outra visão: pareceu-lhe que das partes íntimas dessa filha nascia uma videira, e que a videira cobria a Ásia inteira. 108.2 Depois de ver isso e de expô-lo aos intérpretes de sonhos, mandou buscar entre os persas a filha, que estava para dar à luz, e, quando ela chegou, mantinha-a vigiada, porque queria matar o que nascesse dela: pois, por essa visão, os intérpretes de sonhos lhe davam a entender que o filho da sua filha havia de reinar no lugar dele. 108.3 Precavendo-se contra isso, então, Astíages, quando nasceu Ciro, chamou Hárpago, homem da sua casa, o mais fiel dos medos e administrador de todos os seus bens, e lhe disse o seguinte: 108.4 “Hárpago, o assunto que eu te confiar, de modo nenhum o trates com descuido, nem me enganes, para depois, tomando o partido de outros, caíres tu mesmo em desgraça. Toma o menino que Mandane deu à luz, leva-o para a tua casa e mata-o; depois enterra-o do modo que tu mesmo quiseres.” 108.5 E ele responde: “Ó rei, nunca até hoje viste neste homem nada que te desagradasse, e eu me guardo de cometer contra ti falta nenhuma também no tempo que virá. Se é do teu agrado que isso se faça assim, o que me cabe é servir-te como convém.”
109.1 Τούτοισι ἀμειψάμενος ὁ Ἅρπαγος, ὥς οἱ παρεδόθη τὸ παιδίον κεκοσμημένον τὴν ἐπὶ θανάτῳ ἤιε κλαίων ἐς τὰ οἰκία· παρελθὼν δὲ ἔφραζε τῇ ἑωυτοῦ γυναικὶ τὸν πάντα Ἀστυάγεος ῥηθέντα λόγον. 109.2 ἣ δὲ πρὸς αὐτὸν λέγει “νῦν ὦν τί σοὶ ἐν νόῳ ἐστὶ ποιέειν;” ὃ δὲ ἀμείβεται “οὐ τῇ ἐνετέλλετο Ἀστυάγης, οὐδ’ εἰ παραφρονήσει τε καὶ μανέεται κάκιον ἢ νῦν μαίνεται, οὔ οἱ ἔγωγε προσθήσομαι τῇ γνώμῃ οὐδὲ ἐς φόνον τοιοῦτον ὑπηρετήσω. 109.3 πολλῶν δὲ εἵνεκα οὐ φονεύσω μιν, καὶ ὅτι αὐτῷ μοι συγγενής ἐστὶ ὁ παῖς, καὶ ὅτι Ἀστυάγης μὲν ἐστὶ γέρων καὶ ἄπαις ἔρσενος γόνου· 109.4 εἰ δ’ ἐθελήσει τούτου τελευτήσαντος ἐς τὴν θυγατέρα ταύτην ἀναβῆναι ἡ τυραννίς, τῆς νῦν τὸν υἱὸν κτείνει δι’ ἐμεῦ, ἄλλο τι ἢ λείπεται τὸ ἐνθεῦτεν ἐμοὶ κινδύνων ὁ μέγιστος; ἀλλὰ τοῦ μὲν ἀσφαλέος εἵνεκα ἐμοὶ δεῖ τοῦτον τελευτᾶν τὸν παῖδα, δεῖ μέντοι τῶν τινα Ἀστυάγεος αὐτοῦ φονέα γενέσθαι καὶ μὴ τῶν ἐμῶν.”
109.1 Depois de responder assim, Hárpago, quando lhe entregaram a criança, enfeitada como para a morte, foi chorando para casa; e, ao entrar, contou à sua mulher toda a conversa de Astíages. 109.2 Ela lhe diz: “E agora, o que tens em mente fazer?” E ele responde: “Não o que Astíages ordenou; ainda que ele perca o juízo e enlouqueça mais do que agora enlouquece, eu não vou aderir à vontade dele nem servir a um assassinato desses. 109.3 Por muitas razões não vou matá-lo: porque o menino é meu parente, e porque Astíages é velho e não tem filho homem; 109.4 e, se, depois que ele morrer, a quiser passar a essa filha, cujo filho ele agora mata pelas minhas mãos, o que me resta daí em diante senão o maior dos perigos? Mas, pela minha segurança, é preciso que esse menino morra; é preciso, no entanto, que o assassino seja alguém da gente do próprio Astíages, e não da minha.”
110.1 Ταῦτα εἶπε καὶ αὐτίκα ἄγγελον ἔπεμπε ἐπὶ τῶν βουκόλων τῶν Ἀστυάγεος τὸν ἠπίστατο νομάς τε ἐπιτηδεοτάτας νέμοντα καὶ ὄρεα θηριωδέστατα· τῷ οὔνομα ἦν Μιτραδάτης, συνοίκεε δὲ ἑωυτοῦ συνδούλῃ, οὔνομα δὲ τῇ γυναικὶ ἦν τῇ συνοίκεε Κυνὼ κατὰ τὴν Ἑλλήνων γλῶσσαν, κατὰ δὲ τὴν Μηδικὴν Σπακώ· τὴν γὰρ κύνα καλέουσι σπάκα Μῆδοι. 110.2 αἱ δὲ ὑπώρεαί εἰσὶ τῶν ὀρέων, ἔνθα τὰς νομὰς τῶν βοῶν εἶχε οὗτος δὴ ὁ βουκόλος, πρὸς βορέω τε ἀνέμου τῶν Ἀγβατάνων καὶ πρὸς τοῦ πόντου τοῦ Εὐξείνου· ταύτῃ μὲν γὰρ ἡ Μηδικὴ χώρη πρὸς Σασπείρων ὀρεινή ἐστι κάρτα καὶ ὑψηλή τε καὶ ἴδῃσι συνηρεφής, ἡ δὲ ἄλλη Μηδικὴ χώρη ἐστὶ πᾶσα ἄπεδος. 110.3 ἐπεὶ ὦν ὁ βουκόλος σπουδῇ πολλῇ καλεόμενος ἀπίκετο, ἔλεγε ὁ Ἅρπαγος τάδε. “κελεύει σε Ἀστυάγης τὸ παιδίον τοῦτο λαβόντα θεῖναι ἐς τὸ ἐρημότατον τῶν ὀρέων, ὅκως ἂν τάχιστα διαφθαρείη· καὶ τάδε τοὶ ἐκέλευσε εἰπεῖν, ἢν μὴ ἀποκτείνῃς αὐτὸ ἀλλὰ τεῷ τρόπῳ περιποιήσῃς, ὀλέθρῳ τῷ κακίστῳ σε διαχρήσεσθαι. ἐπορᾶν δὲ ἐκκείμενον τέταγμαι ἐγώ.”
110.1 Disse isso e logo mandou um mensageiro a um dos boiadeiros de Astíages, que ele sabia levar o gado às pastagens mais adequadas e aos montes mais cheios de feras; chamava-se Mitradates e vivia com uma companheira de escravidão; a mulher com quem ele vivia tinha o nome de Cino na língua dos gregos, e na dos medos, Espaco: porque à cadela os medos chamam spaka. 110.2 As dos montes onde esse boiadeiro tinha as pastagens dos bois ficam ao norte de Ecbátana e na direção do mar Euxino: ali, do lado dos saspires, a terra da Média é muito montanhosa, alta e coberta de matas, ao passo que o resto da terra da Média é toda plana. 110.3 Quando o boiadeiro, chamado com muita pressa, chegou, Hárpago lhe disse o seguinte: “Astíages te manda pegar esta criança e abandoná-la no mais deserto dos montes, para que morra o mais depressa possível; e mandou que eu te dissesse isto: se não a matares, mas de algum modo a salvares, ele te fará morrer da pior morte. E eu tenho ordem de verificar que ela foi abandonada.”
111.1 Ταῦτα ἀκούσας ὁ βουκόλος καὶ ἀναλαβὼν τὸ παιδίον ἤιε τὴν αὐτὴν ὀπίσω ὁδὸν καὶ ἀπικνέεται ἐς τὴν ἔπαυλιν. τῷ δ’ ἄρα καὶ αὐτῷ ἡ γυνή, ἐπίτεξ ἐοῦσα πᾶσαν ἡμέρην, τότε κως κατὰ δαίμονα τίκτει οἰχομένου τοῦ βουκόλου ἐς πόλιν. ἦσαν δὲ ἐν φροντίδι ἀμφότεροι ἀλλήλων πέρι, ὃ μὲν τοῦ τόκου τῆς γυναικὸς ἀρρωδέων, ἡ δὲ γυνὴ ὅ τι οὐκ ἐωθὼς ὁ Ἅρπαγος μεταπέμψαιτο αὐτῆς τὸν ἄνδρα. 111.2 ἐπείτε δὲ ἀπονοστήσας ἐπέστη, οἷα ἐξ ἀέλπτου ἰδοῦσα ἡ γυνὴ εἴρετο προτέρη ὅ τι μιν οὕτω προθύμως Ἅρπαγος μετεπέμψατο. ὃ δὲ εἶπε “ὢ γύναι, εἶδόν τε ἐς πόλιν ἐλθὼν καὶ ἤκουσα τὸ μήτε ἰδεῖν ὄφελον μήτε κοτὲ γενέσθαι ἐς δεσπότας τοὺς ἡμετέρους. οἶκος μὲν πᾶς Ἁρπάγου κλαυθμῷ κατείχετο, ἐγὼ δὲ ἐκπλαγεὶς ἤια ἔσω. 111.3 ὡς δὲ τάχιστα ἐσῆλθον, ὁρέω παιδίον προκείμενον ἀσπαῖρόν τε καὶ κραυγανόμενον, κεκοσμημένον χρυσῷ τε καὶ ἐσθῆτι ποικίλῃ. Ἅρπαγος δὲ ὡς εἶδέ με, ἐκέλευε τὴν ταχίστην ἀναλαβόντα τὸ παιδίον οἴχεσθαι φέροντα καὶ θεῖναι ἔνθα θηριωδέστατον εἴη τῶν ὀρέων, φὰς Ἀστυάγεα εἶναι τὸν ταῦτα ἐπιθέμενόν μοι, πόλλ’ ἀπειλήσας εἰ μή σφεα ποιήσαιμι. 111.4 καὶ ἐγὼ ἀναλαβὼν ἔφερον, δοκέων τῶν τινος οἰκετέων εἶναι· οὐ γὰρ ἂν κοτὲ κατέδοξα ἔνθεν γε ἦν. ἐθάμβεον δὲ ὁρέων χρυσῷ τε καὶ εἵμασι κεκοσμημένον, πρὸς δὲ καὶ κλαυθμὸν κατεστεῶτα ἐμφανέα ἐν Ἁρπάγου. 111.5 καὶ πρόκατε δὴ κατ’ ὁδὸν πυνθάνομαι τὸν πάντα λόγον θεράποντος, ὃς ἐμὲ προπέμπων ἔξω πόλιος ἐνεχείρισε τὸ βρέφος, ὡς ἄρα Μανδάνης τε εἴη παῖς τῆς Ἀστυάγεος θυγατρὸς καὶ Καμβύσεω τοῦ Κύρου, καί μιν Ἀστυάγης ἐντέλλεται ἀποκτεῖναι. νῦν τε ὅδε ἐστί.”
111.1 Ouvindo isso, o boiadeiro pegou a criança, voltou pelo mesmo caminho e chega à sua cabana. Também a mulher dele, que estava para dar à luz a qualquer dia, deu à luz justamente então, por obra de um deus, enquanto o boiadeiro tinha ido à cidade. Os dois estavam preocupados um com o outro: ele, com medo do parto da mulher; a mulher, porque Hárpago, sem ter esse costume, tinha mandado chamar o seu marido. 111.2 Quando ele voltou e se apresentou diante dela, a mulher, como quem o via sem esperar, perguntou primeiro por que Hárpago o tinha chamado com tanta pressa. E ele disse: “Mulher, cheguei à cidade e vi e ouvi o que eu nunca devia ter visto, e o que nunca devia ter acontecido aos nossos senhores. A casa inteira de Hárpago estava tomada pelo choro, e eu, assustado, fui entrando. 111.3 Assim que entrei, vejo uma criança deitada ali, se debatendo e berrando, enfeitada de ouro e de roupa bordada. Hárpago, quando me viu, mandou que eu pegasse quanto antes a criança, a levasse e a deixasse no lugar dos montes mais cheio de feras; disse que era Astíages quem me impunha isso, e me ameaçou muito se eu não o fizesse. 111.4 E eu a peguei e a levava, pensando que fosse de algum dos criados; pois nunca teria imaginado de onde ela era. Mas me espantava de vê-la enfeitada de ouro e de roupas, e também do choro declarado na casa de Hárpago. 111.5 E logo, no caminho, fico sabendo de toda a história por um servo, que me acompanhou para fora da cidade e me entregou o bebê: que ele era filho de Mandane, a filha de Astíages, e de Cambises, filho de Ciro, e que Astíages manda matá-lo. E agora, aqui está ele.”
112.1 Ἅμα δὲ ταῦτα ἔλεγε ὁ βουκόλος καὶ ἐκκαλύψας ἀπεδείκνυε. ἣ δὲ ὡς εἶδε τὸ παιδίον μέγα τε καὶ εὐειδὲς ἐόν, δακρύσασα καὶ λαβομένη τῶν γουνάτων τοῦ ἀνδρὸς ἐχρήιζε μηδεμιῇ τέχνῃ ἐκθεῖναί μιν. 112.2 ὃ δὲ οὐκ ἔφη οἷός τ’ εἶναι ἄλλως αὐτὰ ποιέειν· ἐπιφοιτήσειν γὰρ κατασκόπους ἐξ Ἁρπάγου ἐποψομένους, ἀπολέεσθαί τε κάκιστα ἢν μή σφεα ποιήσῃ. ὡς δὲ οὐκ ἔπειθε ἄρα τὸν ἄνδρα, δεύτερα λέγει ἡ γυνὴ τάδε. “ἐπεὶ τοίνυν οὐ δύναμαί σε πείθειν μὴ ἐκθεῖναι, σὺ δὲ ὧδε ποίησον, εἰ δὴ πᾶσα ἀνάγκη ὀφθῆναι ἐκκείμενον. τέτοκα γὰρ καὶ ἐγώ, τέτοκα δὲ τεθνεός. 112.3 τοῦτο μὲν φέρων πρόθες, τὸν δὲ τῆς Ἀστυάγεος θυγατρὸς παῖδα ὡς ἐξ ἡμέων ἐόντα τρέφωμεν. καὶ οὕτω οὔτε σὺ ἁλώσεαι ἀδικέων τοὺς δεσπότας οὔτε ἡμῖν κακῶς βεβουλευμένα ἔσται· ὅ τε γὰρ τεθνεὼς βασιληίης ταφῆς κυρήσει καὶ ὁ περιεὼν οὐκ ἀπολέει τὴν ψυχήν.”
112.1 Ao mesmo tempo que dizia isso, o boiadeiro descobriu a criança e a mostrou. Ela, quando viu que a criança era grande e bonita, chorou, abraçou os joelhos do marido e lhe suplicava que de modo nenhum a abandonasse. 112.2 Ele disse que não podia fazer de outro modo: viriam espiões da parte de Hárpago para ver, e ele morreria da pior maneira se não o fizesse. Como não convencia o marido, a mulher lhe diz então, em segundo lugar, o seguinte: “Já que não consigo convencer-te a não abandoná-la, faz então assim, se é mesmo de toda necessidade que a vejam abandonada. Eu também dei à luz, e dei à luz um morto. 112.3 Leva esse e o deixa lá, e o filho da filha de Astíages, vamos criá-lo como se fosse nosso. Assim, nem tu serás apanhado em falta com os senhores, nem teremos tomado uma má decisão: pois o morto terá enterro de rei, e o que vive não perderá a vida.”
113.1 Κάρτα τε ἔδοξε τῷ βουκόλῳ πρὸς τὰ παρεόντα εὖ λέγειν ἡ γυνή, καὶ αὐτίκα ἐποίεε ταῦτα· τὸν μὲν ἔφερε θανατώσων παῖδα, τοῦτον μὲν παραδιδοῖ τῇ ἑωυτοῦ γυναικί, τὸν δὲ ἑωυτοῦ ἐόντα νεκρὸν λαβὼν ἔθηκε ἐς τὸ ἄγγος ἐν τῷ ἔφερε τὸν ἕτερον· 113.2 κοσμήσας δὲ τῷ κόσμῳ παντὶ τοῦ ἑτέρου παιδός, φέρων ἐς τὸ ἐρημότατον τῶν ὀρέων τίθει. ὡς δὲ τρίτη ἡμέρη τῷ παιδίῳ ἐκκειμένῳ ἐγένετο, ἤιε ἐς πόλιν ὁ βουκόλος, τῶν τινα προβοσκῶν φύλακον αὐτοῦ καταλιπών, ἐλθὼν δὲ ἐς τοῦ Ἁρπάγου ἀποδεικνύναι ἔφη ἕτοιμος εἶναι τοῦ παιδίου τὸν νέκυν. 113.3 πέμψας δὲ ὃ Ἅρπαγος τῶν ἑωυτοῦ δορυφόρων τοὺς πιστοτάτους εἶδέ τε διὰ τούτων καὶ ἔθαψε τοῦ βουκόλου τὸ παιδίον, καὶ τὸ μὲν ἐτέθαπτο, τὸν δὲ ὕστερον τούτων Κῦρον ὀνομασθέντα παραλαβοῦσα ἔτρεφε ἡ γυνὴ τοῦ βουκόλου, οὔνομα ἄλλο κού τι καὶ οὐ Κῦρον θεμένη.
113.1 Ao boiadeiro pareceu que a mulher falava muito bem, diante das circunstâncias, e logo fez isso: o menino que levava para matar, entregou-o à sua mulher; o seu próprio, que estava morto, pegou-o e o pôs no cesto em que levava o outro; 113.2 enfeitou-o com todos os enfeites do outro menino, levou-o ao mais deserto dos montes e o deixou lá. Quando fazia três dias que a criança estava abandonada, o boiadeiro foi à cidade, deixando lá como guarda um dos seus ajudantes, e, chegando à casa de Hárpago, disse que estava pronto a mostrar o cadáver da criança. 113.3 Hárpago mandou os mais fiéis dos seus lanceiros, viu por meio deles e enterrou o filho do boiadeiro. Este ficou enterrado; e aquele que depois se chamou Ciro, a mulher do boiadeiro o recebeu e o criava, dando-lhe algum outro nome, e não Ciro.
114.1 Καὶ ὅτε ἦν δεκαέτης ὁ παῖς, πρῆγμα ἐς αὐτὸν τοιόνδε γενόμενον ἐξέφηνέ μιν. ἔπαιζε ἐν τῇ κώμῃ ταύτῃ ἐν τῇ ἦσαν καὶ αἱ βουκολίαι αὗται, ἔπαιζε δὲ μετ’ ἄλλων ἡλίκων ἐν ὁδῷ. καὶ οἱ παῖδες παίζοντες εἵλοντο ἑωυτῶν βασιλέα εἶναι τοῦτον δὴ τὸν τοῦ βουκόλου ἐπίκλησιν παῖδα. 114.2 ὃ δὲ αὐτῶν διέταξε τοὺς μὲν οἰκίας οἰκοδομέειν, τοὺς δὲ δορυφόρους εἶναι, τὸν δέ κου τινὰ αὐτῶν ὀφθαλμὸν βασιλέος εἶναι, τῷ δὲ τινὶ τὰς ἀγγελίας φέρειν ἐδίδου γέρας, ὡς ἑκάστῳ ἔργον προστάσσων. 114.3 εἷς δὴ τούτων τῶν παίδων συμπαίζων, ἐὼν Ἀρτεμβάρεος παῖς ἀνδρὸς δοκίμου ἐν Μήδοισι, οὐ γὰρ δὴ ἐποίησε τὸ προσταχθὲν ἐκ τοῦ Κύρου, ἐκέλευε αὐτὸν τοὺς ἄλλους παῖδας διαλαβεῖν, πειθομένων δὲ τῶν παίδων ὁ Κῦρος τὸν παῖδα τρηχέως κάρτα περιέσπε μαστιγέων. 114.4 ὃ δὲ ἐπείτε μετείθη τάχιστα, ὡς γε δὴ ἀνάξια ἑωυτοῦ παθών, μᾶλλόν τι περιημέκτεε, κατελθὼν δὲ ἐς πόλιν πρὸς τὸν πατέρα ἀποικτίζετο τῶν ὑπὸ Κύρου ἤντησε, λέγων δὲ οὐ Κύρου (οὐ γάρ κω ἦν τοῦτο τοὔνομα), ἀλλὰ πρὸς τοῦ βουκόλου τοῦ Ἀστυάγεος παιδός. 114.5 ὁ δὲ Ἀρτεμβάρης ὀργῇ ὡς εἶχε ἐλθὼν παρὰ τὸν Ἀστυάγεα καὶ ἅμα ἀγόμενος τὸν παῖδα ἀνάρσια πρήγματα ἔφη πεπονθέναι, λέγων “ὦ βασιλεῦ, ὑπὸ τοῦ σοῦ δούλου, βουκόλου δὲ παιδὸς ὧδε περιυβρίσμεθα,” δεικνὺς τοῦ παιδὸς τοὺς ὤμους.
114.1 Quando o menino tinha dez anos, uma coisa que lhe aconteceu revelou quem ele era. Brincava na aldeia em que ficavam também esses estábulos dos bois; brincava na rua com outros da sua idade. E os meninos, brincando, escolheram para seu rei esse que era chamado o filho do boiadeiro. 114.2 Ele lhes distribuiu as tarefas: a uns, que construíssem casas; a outros, que fossem lanceiros; a um deles, que fosse o olho do rei; a outro dava o cargo de levar as mensagens; a cada um atribuía o seu trabalho. 114.3 Um desses meninos, que brincava com eles e era filho de Artembares, homem de prestígio entre os medos, não fez o que Ciro lhe ordenara; Ciro mandou os outros meninos agarrá-lo, e, como os meninos obedeceram, tratou o menino com muita dureza, açoitando-o. 114.4 Este, assim que o soltaram, ainda mais indignado por ter sofrido algo indigno dele, desceu à cidade e se queixou ao pai do que tinha passado nas mãos de Ciro; não dizia de Ciro (pois esse ainda não era o nome dele), mas do filho do boiadeiro de Astíages. 114.5 Artembares, com a raiva que tinha, foi a Astíages, levando consigo o menino, e disse que tinha sofrido uma afronta intolerável: “Ó rei”, disse, “é pelo teu escravo, o filho de um boiadeiro, que fomos ultrajados assim”; e mostrava os ombros do menino.
115.1 Ἀκούσας δὲ καὶ ἰδὼν Ἀστυάγης, θέλων τιμωρῆσαι τῷ παιδὶ τιμῆς τῆς Ἀρτεμβάρεος εἵνεκα, μετεπέμπετο τόν τε βουκόλον καὶ τὸν παῖδα. ἐπείτε δὲ παρῆσαν ἀμφότεροι, βλέψας πρὸς τὸν Κῦρον ὁ Ἀστυάγης ἔφη 115.2 “σὺ δὴ ἐὼν τοῦδε τοιούτου ἐόντος παῖς ἐτόλμησας τὸν τοῦδε παῖδα ἐόντος πρώτου παρ’ ἐμοὶ ἀεικείῃ τοιῇδε περισπεῖν;” ὃ δὲ ἀμείβετο ὧδε. “ὦ δέσποτα, ἐγὼ ταῦτα τοῦτον ἐποίησα σὺν δίκῃ. οἱ γάρ με ἐκ τῆς κώμης παῖδες, τῶν καὶ ὅδε ἦν, παίζοντες σφέων αὐτῶν ἐστήσαντο βασιλέα· ἐδόκεον γάρ σφι εἶναι ἐς τοῦτο ἐπιτηδεότατος. 115.3 οἱ μέν νυν ἄλλοι παῖδες τὰ ἐπιτασσόμενα ἐπετέλεον, οὗτος δὲ ἀνηκούστεέ τε καὶ λόγον εἶχε οὐδένα, ἐς ὃ ἔλαβε τὴν δίκην. εἰ ὦν δὴ τοῦδε εἵνεκα ἄξιός τευ κακοῦ εἰμί, ὅδε τοι πάρειμι.”
115.1 Astíages, ouvindo e vendo, quis vingar o menino em atenção à dignidade de Artembares e mandou chamar o boiadeiro e o menino. Quando os dois chegaram, Astíages olhou para Ciro e disse: 115.2 “Tu, sendo filho de um homem como este, tiveste a ousadia de tratar com tamanha afronta o filho deste, que é o primeiro na minha corte?” E ele respondeu assim: “Senhor, eu fiz isso a ele com justiça. Os meninos da aldeia, entre os quais estava também ele, brincando, me fizeram rei deles, porque eu lhes parecia o mais adequado para isso. 115.3 Os outros meninos cumpriam as ordens, mas este não me obedecia e não fazia caso nenhum, até que recebeu o castigo. Se por isso mereço algum mal, aqui estou.”
116.1 Ταῦτα λέγοντος τοῦ παιδὸς τὸν Ἀστυάγεα ἐσήιε ἀνάγνωσις αὐτοῦ, καί οἱ ὅ τε χαρακτὴρ τοῦ προσώπου προσφέρεσθαι ἐδόκεε ἐς ἑωυτὸν καὶ ἡ ὑπόκρισις ἐλευθερωτέρη εἶναι, ὅ τε χρόνος τῆς ἐκθέσιος τῇ ἡλικίῃ τοῦ παιδὸς ἐδόκεε συμβαίνειν. 116.2 ἐκπλαγεὶς δὲ τούτοισι ἐπὶ χρόνον ἄφθογγος ἦν· μόγις δὲ δή κοτε ἀνενειχθεὶς εἶπε, θέλων ἐκπέμψαι τὸν Ἀρτεμβάρεα, ἵνα τὸν βουκόλον μοῦνον λαβὼν βασανίσῃ, “Ἀρτέμβαρες, ἐγὼ ταῦτα ποιήσω ὥστε σὲ καὶ τὸν παῖδα τὸν σὸν μηδὲν ἐπιμέμφεσθαι.” 116.3 τὸν μὲν δὴ Ἀρτεμβάρεα πέμπει, τὸν δὲ Κῦρον ἦγον ἔσω οἱ θεράποντες κελεύσαντος τοῦ Ἀστυάγεος, ἐπεὶ δὲ ὑπελέλειπτο ὁ βουκόλος μοῦνος μουνόθεν, τάδε αὐτὸν εἴρετο ὁ Ἀστυάγης, κόθεν λάβοι τὸν παῖδα καὶ τίς εἴη ὁ παραδούς. 116.4 ὃ δὲ ἐξ ἑωυτοῦ τε ἔφη γεγονέναι καὶ τὴν τεκοῦσαν αὐτὸν εἶναι ἔτι παρ’ ἑωυτῷ. Ἀστυάγης δέ μιν οὐκ εὖ βουλεύεσθαι ἔφη ἐπιθυμέοντα ἐς ἀνάγκας μεγάλας ἀπικνέεσθαι, ἅμα τε λέγων ταῦτα ἐσήμαινε τοῖσι δορυφόροισι λαμβάνειν αὐτὸν. 116.5 ὃ δὲ ἀγόμενος ἐς τὰς ἀνάγκας οὕτω δὴ ἔφαινε τὸν ἐόντα λόγον· ἀρχόμενος δὲ ἀπ’ ἀρχῆς διεξήιε τῇ ἀληθείῃ χρεώμενος, καὶ κατέβαινε ἐς λιτάς τε καὶ συγγνώμην ἑωυτῷ κελεύων ἔχειν αὐτόν.
116.1 Enquanto o menino dizia isso, veio a Astíages o reconhecimento dele: pareceu-lhe que os traços do rosto se assemelhavam aos seus, que a resposta era mais de quem nasceu livre, e que o tempo da exposição coincidia com a idade do menino. 116.2 Espantado com isso, ficou por um tempo sem voz; e, quando por fim e a custo se recobrou, disse, querendo despedir Artembares, para tomar o boiadeiro a sós e interrogá-lo sob tortura: “Artembares, eu vou fazer de modo que nem tu nem o teu filho tenham motivo de queixa.” 116.3 Despediu Artembares, e os servos, por ordem de Astíages, levaram Ciro para dentro. Quando o boiadeiro ficou ali sozinho, a sós com ele, Astíages lhe perguntou de onde tinha recebido o menino e quem o tinha entregado a ele. 116.4 Ele disse que o menino era seu filho e que a mãe dele ainda vivia com ele. Astíages disse que ele não decidia bem, se queria chegar a grandes tormentos, e, ao mesmo tempo que dizia isso, fez sinal aos lanceiros que o agarrassem. 116.5 Ele, levado aos tormentos, revelou então a história como ela era; começando do começo, contou tudo, sem faltar à verdade, e acabou em súplicas, pedindo que o rei lhe perdoasse.
117.1 Ἀστυάγης δὲ τοῦ μὲν βουκόλου τὴν ἀληθείην ἐκφήναντος λόγον ἤδη καὶ ἐλάσσω ἐποιέετο, Ἁρπάγῳ δὲ καὶ μεγάλως μεμφόμενος καλέειν αὐτὸν τοὺς δορυφόρους ἐκέλευε. 117.2 ὡς δέ οἱ παρῆν ὁ Ἅρπαγος, εἴρετό μιν ὁ Ἀστυάγης “Ἅρπαγε, τέῳ δὴ μόρῳ τὸν παῖδα κατεχρήσαο τόν τοι παρέδωκα ἐκ θυγατρὸς γεγονότα τῆς ἐμῆς;” ὁ δὲ Ἅρπαγος ὡς εἶδε τὸν βουκόλον ἔνδον ἐόντα, οὐ τράπεται ἐπὶ ψευδέα ὁδόν, ἵνα μὴ ἐλεγχόμενος ἁλίσκηται, ἀλλὰ λέγει τάδε. 117.3 “ὦ βασιλεῦ, ἐπείτε παρέλαβον τὸ παιδίον, ἐβούλευον σκοπέων ὅκως σοί τε ποιήσω κατὰ νόον, καὶ ἐγὼ πρὸς σὲ γινόμενος ἀναμάρτητος μήτε θυγατρὶ τῇ σῇ μήτε αὐτῷ σοὶ εἴην αὐθέντης. 117.4 ποιέω δὴ ὧδε· καλέσας τὸν βουκόλον τόνδε παραδίδωμι τὸ παιδίον, φὰς σέ τε εἶναι τὸν κελεύοντα ἀποκτεῖναι αὐτό. καὶ λέγων τοῦτό γε οὐκ ἐψευδόμην· σὺ γὰρ ἐνετέλλεο οὕτω. παραδίδωμι μέντοι τῷδε κατὰ τάδε ἐντειλάμενος, θεῖναί μιν ἐς ἔρημον ὄρος καὶ παραμένοντα φυλάσσειν ἄχρι οὗ τελευτήσῃ, ἀπειλήσας παντοῖα τῷδε ἢν μὴ τάδε ἐπιτελέα ποιήσῃ. 117.5 ἐπείτε δὲ ποιήσαντος τούτου τὰ κελευόμενα ἐτελεύτησε τὸ παιδίον, πέμψας τῶν εὐνούχων τοὺς πιστοτάτους καὶ εἶδον δι’ ἐκείνων καὶ ἔθαψά μιν. οὕτω ἔσχε ὦ βασιλεῦ περὶ τοῦ πρήγματος τούτου, καὶ τοιούτῳ μόρῳ ἐχρήσατο ὁ παῖς.”
117.1 Astíages, depois que o boiadeiro revelou a verdade, já fazia menos caso dele, mas, muito irritado com Hárpago, mandou os lanceiros chamá-lo. 117.2 Quando Hárpago se apresentou, Astíages lhe perguntou: “Hárpago, de que morte fizeste morrer o menino que eu te entreguei, nascido da minha filha?” Hárpago, quando viu o boiadeiro lá dentro, não se voltou para o caminho da mentira, para não ser desmentido e apanhado, mas diz o seguinte: 117.3 “Ó rei, quando recebi a criança, pus-me a pensar e a examinar como faria a tua vontade e como, sem ter culpa diante de ti, não seria assassino nem para a tua filha nem para ti mesmo. 117.4 Faço então assim: chamo este boiadeiro e lhe entrego a criança, dizendo que eras tu quem mandava matá-la. E, dizendo isso, não mentia, porque tu tinhas dado essa ordem. Entrego-a, porém, a ele com estas ordens: que a pusesse num monte deserto e ficasse lá vigiando até que ela morresse; e o ameacei de todo tipo de castigo se não cumprisse isso. 117.5 Quando ele fez o que lhe foi mandado, e a criança morreu, mandei os mais fiéis dos , vi por meio deles e a enterrei. Foi assim, ó rei, que se passou esse caso, e foi essa a morte do menino.”
118.1 Ἅρπαγος μὲν δὴ τὸν ἰθὺν ἔφαινε λόγον· Ἀστυάγης δὲ κρύπτων τὸν οἱ ἐνεῖχε χόλον διὰ τὸ γεγονός, πρῶτα μέν, κατά περ ἤκουσε αὐτὸς πρὸς τοῦ βουκόλου τὸ πρῆγμα, πάλιν ἀπηγέετο τῷ Ἁρπάγῳ, μετὰ δὲ ὥς οἱ ἐπαλιλλόγητο, κατέβαινε λέγων ὡς περίεστί τε ὁ παῖς καὶ τὸ γεγονὸς ἔχει καλῶς· 118.2 “τῷ τε γὰρ πεποιημένῳ” ἔφη λέγων “ἐς τὸν παῖδα τοῦτον ἔκαμνον μεγάλως, καὶ θυγατρὶ τῇ ἐμῇ διαβεβλημένος οὐκ ἐν ἐλαφρῷ ἐποιεύμην. ὡς ὦν τῆς τύχης εὖ μετεστεώσης, τοῦτο μὲν τὸν σεωυτοῦ παῖδα ἀπόπεμψον παρὰ τὸν παῖδα τὸν νεήλυδα, τοῦτο δέ (σῶστρα γὰρ τοῦ παιδὸς μέλλω θύειν τοῖσι θεῶν τιμὴ αὕτη προσκέεται) πάρισθί μοι ἐπὶ δεῖπνον.”
118.1 Hárpago, então, contava a história verdadeira; e Astíages, escondendo a raiva que guardava contra ele pelo que acontecera, primeiro lhe contou de novo o caso, como ele mesmo o tinha ouvido do boiadeiro, e depois, repetida a história, acabou dizendo que o menino estava vivo e que o que acontecera estava bem: 118.2 “Pois eu sofria muito”, disse, “com o que tinha sido feito a esse menino, e não achava coisa leve estar malquisto com a minha filha. Agora, então, como a sorte virou para o bem, de um lado, manda o teu filho ao menino recém-chegado; de outro (porque vou oferecer sacrifícios pela salvação do menino aos deuses a quem cabe essa honra), vem jantar comigo.”
119.1 Ἅρπαγος μὲν ὡς ἤκουσε ταῦτα, προσκυνήσας καὶ μεγάλα ποιησάμενος ὅτι τε ἡ ἁμαρτάς οἱ ἐς δέον ἐγεγόνεε καὶ ὅτι ἐπὶ τύχῃσι χρηστῇσι ἐπὶ δεῖπνον ἐκέκλητο, ἤιε ἐς τὰ οἰκία. 119.2 ἐσελθὼν δὲ τὴν ταχίστην, ἦν γάρ οἱ παῖς εἷς μοῦνος ἔτεα τρία καὶ δέκα κου μάλιστα γεγονώς, τοῦτον ἐκπέμπει ἰέναι τε κελεύων ἐς Ἀστυάγεος καὶ ποιέειν ὅ τι ἂν ἐκεῖνος κελεύῃ, αὐτὸς δὲ περιχαρὴς ἐὼν φράζει τῇ γυναικὶ τὰ συγκυρήσαντα. 119.3 Ἀστυάγης δέ, ὥς οἱ ἀπίκετο ὁ Ἁρπάγου παῖς, σφάξας αὐτὸν καὶ κατὰ μέλεα διελὼν τὰ μὲν ὤπτησε τὰ δὲ ἥψησε τῶν κρεῶν, εὔτυκα δὲ ποιησάμενος εἶχε ἕτοιμα. 119.4 ἐπείτε δὲ τῆς ὥρης γινομένης τοῦ δείπνου παρῆσαν οἵ τε ἄλλοι δαιτυμόνες καὶ ὁ Ἅρπαγος, τοῖσι μὲν ἄλλοισι καὶ αὐτῷ Ἀστυάγεϊ παρετιθέατο τράπεζαι ἐπίπλεαι μηλέων κρεῶν, Ἁρπάγῳ δὲ τοῦ παιδὸς τοῦ ἑωυτοῦ, πλὴν κεφαλῆς τε καὶ ἄκρων χειρῶν τε καὶ ποδῶν, τἄλλα πάντα· ταῦτα δὲ χωρὶς ἔκειτο ἐπὶ κανέῳ κατακεκαλυμμένα, 119.5 ὡς δὲ τῷ Ἁρπάγῳ ἐδόκεε ἅλις ἔχειν τῆς βορῆς, Ἀστυάγης εἴρετό μιν εἰ ἡσθείη τι τῇ θοίνῃ. φαμένου δὲ Ἁρπάγου καὶ κάρτα ἡσθῆναι, παρέφερον τοῖσι προσέκειτο τὴν κεφαλὴν τοῦ παιδὸς κατακεκαλυμμένην καὶ τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας, Ἅρπαγον δὲ ἐκέλευον προσστάντες ἀποκαλύπτειν τε καὶ λαβεῖν τὸ βούλεται αὐτῶν. 119.6 πειθόμενος δὲ ὁ Ἅρπαγος καὶ ἀποκαλύπτων ὁρᾷ τοῦ παιδὸς τὰ λείμματα, ἰδὼν δὲ οὔτε ἐξεπλάγη ἐντός τε ἑωυτοῦ γίνεται. εἴρετο δὲ αὐτὸν ὁ Ἀστυάγης εἰ γινώσκοι ὅτευ θηρίου κρέα βεβρώκοι. 119.7 ὃ δὲ καὶ γινώσκειν ἔφη καὶ ἀρεστὸν εἶναι πᾶν τὸ ἂν βασιλεὺς ἔρδῃ. τούτοισι δὲ ἀμειψάμενος καὶ ἀναλαβὼν τὰ λοιπὰ τῶν κρεῶν ἤιε ἐς τὰ οἰκία, ἐνθεῦτεν δὲ ἔμελλε, ὡς ἐγὼ δοκέω, ἁλίσας θάψειν τὰ πάντα.
119.1 Hárpago, quando ouviu isso, prostrou-se e, tendo por grande coisa que a sua falta tivesse acabado bem e que fosse convidado para jantar por causa de uma boa sorte, foi para casa. 119.2 Entrando, mandou quanto antes o seu filho, que era único e tinha uns treze anos, dizendo-lhe que fosse à casa de Astíages e fizesse o que ele mandasse; e ele mesmo, todo contente, conta à mulher o que tinha acontecido. 119.3 Astíages, quando o filho de Hárpago chegou, degolou-o e o cortou membro por membro; das carnes, assou uma parte e cozinhou outra e, depois de prepará-las bem, deixou-as prontas. 119.4 Quando chegou a hora do jantar e estavam presentes os outros convidados e Hárpago, para os outros e para o próprio Astíages se serviram mesas cheias de carne de carneiro; a Hárpago, a do seu próprio filho, tudo menos a cabeça e as pontas das mãos e dos pés: essas estavam à parte, num cesto, cobertas. 119.5 Quando pareceu que Hárpago já tinha comido o bastante, Astíages lhe perguntou se tinha gostado da refeição. Hárpago disse que tinha gostado muito, e aqueles que tinham essa incumbência lhe trouxeram, coberta, a cabeça do menino, e as mãos e os pés; e, de pé ao lado dele, disseram a Hárpago que descobrisse e pegasse o que quisesse. 119.6 Hárpago obedeceu, descobriu e vê os restos do filho; e, ao vê-los, não se perturbou, mas se conteve. Astíages lhe perguntou se sabia de que animal tinha comido a carne. 119.7 Ele disse que sabia, e que tudo o que o rei faz é do seu agrado. Depois de responder assim, pegou o que restava das carnes e foi para casa; dali, a meu ver, ia juntar tudo e enterrar.
120.1 Ἁρπάγῳ μὲν Ἀστυάγης δίκην ταύτην ἐπέθηκε, Κύρου δὲ πέρι βουλεύων ἐκάλεε τοὺς αὐτοὺς τῶν Μάγων οἳ τὸ ἐνύπνιόν οἱ ταύτῃ ἔκριναν. ἀπικομένους δὲ εἴρετο ὁ Ἀστυάγης τῇ ἔκρινάν οἱ τὴν ὄψιν. οἳ δὲ κατὰ ταὐτὰ εἶπαν λέγοντες ὡς βασιλεῦσαι χρῆν τὸν παῖδα, εἰ ἐπέζωσε καὶ μὴ ἀπέθανε πρότερον. 120.2 ὃ δὲ ἀμείβεται αὐτοὺς τοῖσιδε. “ἔστι τε ὁ παῖς καὶ περίεστι, καί μιν ἐπ’ ἀγροῦ διαιτώμενον οἱ ἐκ τῆς κώμης παῖδες ἐστήσαντο βασιλέα. ὁ δὲ πάντα ὅσα περ οἱ ἀληθέι λόγῳ βασιλέες ἐτελέωσε ποιήσας· καὶ γὰρ δορυφόρους καὶ θυρωροὺς καὶ ἀγγελιηφόρους καὶ τὰ λοιπὰ πάντα διατάξας ἦρχε. 120.3 καὶ νῦν ἐς τί ὑμῖν ταῦτα φαίνεται φέρειν;” εἶπαν οἱ Μάγοι “εἰ μὲν περίεστί τε καὶ ἐβασίλευσε ὁ παῖς μὴ ἐκ προνοίης τινός, θάρσεέ τε τούτου εἵνεκα καὶ θυμὸν ἔχε ἀγαθόν· οὐ γὰρ ἔτι τὸ δεύτερον ἄρχει. παρὰ σμικρὰ γὰρ καὶ τῶν λογίων ἡμῖν ἔνια κεχώρηκε, καὶ τά γε τῶν ὀνειράτων ἐχόμενα τελέως ἐς ἀσθενὲς ἔρχεται.” 120.4 ἀμείβεται ὁ Ἀστυάγης τοῖσιδε. “καὶ αὐτὸς ὦ Μάγοι ταύτῃ πλεῖστος γνώμην εἰμί, βασιλέος ὀνομασθέντος τοῦ παιδὸς ἐξήκειν τε τὸν ὄνειρον καί μοι τὸν παῖδα τοῦτον εἶναι δεινὸν ἔτι οὐδέν. ὅμως μέν γέ τοι συμβουλεύσατέ μοι εὖ περισκεψάμενοι τὰ μέλλει ἀσφαλέστατα εἶναι οἴκῳ τε τῷ ἐμῷ καὶ ὑμῖν.” 120.5 εἶπαν πρὸς ταῦτα οἱ Μάγοι “ὦ βασιλεῦ, καὶ αὐτοῖσι ἡμῖν περὶ πολλοῦ ἐστι κατορθοῦσθαι ἀρχὴν τὴν σήν. κείνως μὲν γὰρ ἀλλοτριοῦται ἐς τὸν παῖδα τοῦτον περιιοῦσα ἐόντα Πέρσην, καὶ ἡμεῖς ἐόντες Μῆδοι δουλούμεθά τε καὶ λόγου οὐδενὸς γινόμεθα πρὸς Περσέων, ἐόντες ξεῖνοι· σέο δ’ ἐνεστεῶτος βασιλέος, ἐόντος πολιήτεω, καὶ ἄρχομεν τὸ μέρος καὶ τιμὰς πρὸς σέο μεγάλας ἔχομεν. 120.6 οὕτω ὦν πάντως ἡμῖν σέο καὶ τῆς σῆς ἀρχῆς προοπτέον ἐστί. καὶ νῦν εἰ φοβερόν τι ἐνωρῶμεν, πᾶν ἂν σοὶ προεφράζομεν. νῦν δὲ ἀποσκήψαντος τοῦ ἐνυπνίου ἐς φαῦλον, αὐτοί τε θαρσέομεν καὶ σοὶ ἕτερα τοιαῦτα παρακελευόμεθα. τὸν δὲ παῖδα τοῦτον ἐξ ὀφθαλμῶν ἀπόπεμψαι ἐς Πέρσας τε καὶ τοὺς γειναμένους.”
120.1 Esse foi o castigo que Astíages impôs a Hárpago; e, deliberando sobre Ciro, chamou os mesmos que lhe tinham interpretado o sonho daquele modo. Quando chegaram, Astíages lhes perguntou como lhe tinham interpretado a visão. Eles falaram do mesmo modo, dizendo que o menino havia de reinar, se sobrevivesse e não morresse antes. 120.2 Ele lhes responde assim: “O menino existe e está vivo; e, quando vivia no campo, os meninos da aldeia o fizeram rei. E ele fez tudo o que fazem os reis de verdade: pois distribuiu lanceiros, porteiros, mensageiros e todo o resto, e governava. 120.3 E agora, a que vos parece que isso leva?” Os disseram: “Se o menino está vivo e foi rei sem nenhum plano, fica tranquilo quanto a isso e tem bom ânimo: ele não vai reinar uma segunda vez. Pois até alguns dos oráculos acabam em pouca coisa, e o que se refere aos sonhos vem a dar, afinal, em coisa fraca.” 120.4 Astíages lhes responde assim: “Eu também, , penso muito assim: que, tendo o menino recebido o nome de rei, o sonho se cumpriu, e esse menino já não é nenhum perigo para mim. Mesmo assim, aconselhai-me, examinando bem o que há de ser mais seguro para a minha casa e para vós.” 120.5 Os disseram a isso: “Ó rei, também para nós importa muito que o teu poder se mantenha de pé. Pois, de outro modo, ele passa a estrangeiros, indo para esse menino, que é persa, e nós, que somos medos, ficamos escravos e sem valor nenhum para os persas, sendo estrangeiros; mas, enquanto estiveres tu como rei, que és nosso compatriota, também nós temos a nossa parte no governo e recebemos de ti grandes honras. 120.6 Assim, devemos de todo modo zelar por ti e pelo teu poder. E agora, se víssemos algo temível, tudo te diríamos antes; mas, como o sonho acabou em pouca coisa, nós mesmos estamos tranquilos e te recomendamos que também estejas. Esse menino, manda-o para longe dos teus olhos, para junto dos persas e dos que o geraram.”
121.1 Ἀκούσας ταῦτα ὁ Ἀστυάγης ἐχάρη τε καὶ καλέσας τὸν Κῦρον ἔλεγέ οἱ τάδε. “ὦ παῖ, σὲ γὰρ ἐγὼ δι’ ὄψιν ὀνείρου οὐ τελέην ἠδίκεον, τῇ σεωυτοῦ δὲ μοίρῃ περίεις· νῦν ὦν ἴθι χαίρων ἐς Πέρσας, πομποὺς δὲ ἐγὼ ἅμα πέμψω. ἐλθὼν δὲ ἐκεῖ πατέρα τε καὶ μητέρα εὑρήσεις οὐ κατὰ Μιτραδάτην τε τὸν βουκόλον καὶ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ.”
121.1 Ouvindo isso, Astíages se alegrou, chamou Ciro e lhe disse o seguinte: “Menino, eu te fiz mal por causa da visão de um sonho que não se cumpriu, mas pelo teu próprio destino estás vivo. Agora, então, vai contente para a terra dos persas; e eu mandarei contigo quem te acompanhe. Chegando lá, vais encontrar um pai e uma mãe que não são como o boiadeiro Mitradates e a mulher dele.”
122.1 Ταῦτα εἴπας ὁ Ἀστυάγης ἀποπέμπει τὸν Κῦρον. νοστήσαντα δέ μιν ἐς τοῦ Καμβύσεω τὰ οἰκία ἐδέξαντο οἱ γεινάμενοι, καὶ δεξάμενοι ὡς ἐπύθοντο, μεγάλως ἀσπάζοντο οἷα δὴ ἐπιστάμενοι αὐτίκα τότε τελευτῆσαι, ἱστόρεόν τε ὅτεῳ τρόπῳ περιγένοιτο. 122.2 ὃ δέ σφι ἔλεγε, φὰς πρὸ τοῦ μὲν οὐκ εἰδέναι ἀλλ’ ἡμαρτηκέναι πλεῖστον, κατ’ ὁδὸν δὲ πυθέσθαι πᾶσαν τὴν ἑωυτοῦ πάθην· ἐπίστασθαι μὲν γὰρ ὡς βουκόλου τοῦ Ἀστυάγεος εἴη παῖς, ἀπὸ δὲ τῆς κεῖθεν ὁδοῦ τὸν πάντα λόγον τῶν πομπῶν πυθέσθαι. 122.3 τραφῆναι δὲ ἔλεγε ὑπὸ τῆς τοῦ βουκόλου γυναικός, ἤιέ τε ταύτην αἰνέων διὰ παντός, ἦν τέ οἱ ἐν τῷ λόγῳ τὰ πάντα ἡ Κυνώ. οἱ δὲ τοκέες παραλαβόντες τὸ οὔνομα τοῦτο, ἵνα θειοτέρως δοκέῃ τοῖσι Πέρσῃσι περιεῖναί σφι ὁ παῖς, κατέβαλον φάτιν ὡς ἐκκείμενον Κῦρον κύων ἐξέθρεψε.
122.1 Depois de dizer isso, Astíages despede Ciro. Quando ele voltou à casa de Cambises, os que o tinham gerado o receberam; e, ao recebê-lo, quando souberam quem era, abraçaram-no com grande alegria, porque estavam certos de que ele tinha morrido logo naquela ocasião, e perguntavam de que modo tinha sobrevivido. 122.2 Ele lhes contava, dizendo que antes não sabia, mas estava muito enganado, e que no caminho soubera tudo o que lhe tinha acontecido: pois pensava que era filho do boiadeiro de Astíages, mas, no caminho de lá para cá, tinha sabido de toda a história pelos que o acompanhavam. 122.3 Dizia que tinha sido criado pela mulher do boiadeiro, e não parava de elogiá-la; na sua conversa, Cino era tudo. Os pais tomaram esse nome e, para que aos persas parecesse que o filho lhes tinha sido salvo de modo mais divino, espalharam o boato de que Ciro, quando foi abandonado, tinha sido criado por uma cadela.
tirania substantivo feminino
governo de quem tomou o poder sem ser rei por direito, sem sentido de crueldade
mago substantivo masculino
membro da casta de sacerdotes e intérpretes de sonhos entre medos e persas
faldas substantivo feminino
parte baixa de um monte, a encosta no sopé
eunuco substantivo masculino
homem castrado, servidor de confiança nas cortes orientais
10 de 17 · índice