Ir para o texto
Biblioteca

Alexandre

A Índia (56–67)

As palavras sublinhadas têm nota: toque para ver o sentido.

56.1 Ταῦτα μὲν οὖν ὕστερον ἐπράχθη. Δημάρατος δὲ ὁ Κορίνθιος ἤδη πρεσβύτερος ὢν ἐφιλοτιμήθη πρὸς Ἀλέξανδρον ἀναβῆναι καὶ θεασάμενος αὑτὸν εἶπε μεγάλης ἡδονῆς ἐστερῆσθαι τοὺς Ἕλληνας, ὅσοι τεθνήκασι πρὶν ἰδεῖν Ἀλέξανδρον ἐν τῷ Δαρείου θρόνῳ καθήμενον. οὐ μὴν ἐπὶ πλέον γε τῆς πρὸς αὑτὸν εὐνοίας τοῦ βασιλέως ἀπέλαυσεν, ἀλλ’ ἐξ ἀρρωστίας ἀποθανὼν ἐκηδεύθη μεγαλοπρεπῶς, καὶ τάφον ἔχωσεν ὁ στρατὸς ἐπ’ αὐτῷ τῇ περιμέτρῳ μέγαν, ὕψος δὲ πηχῶν ὀγδοήκοντα· τὰ δὲ λείψανα τέθριππον κεκοσμημένον λαμπρῶς ἐπὶ θάλασσαν κατεκόμισε.

56.1 Mas isso aconteceu depois. Demarato de Corinto, já idoso, fez questão de subir até Alexandre e, depois de vê-lo, disse que os gregos que tinham morrido antes de ver Alexandre sentado no trono de Dario tinham sido privados de uma grande alegria. Não gozou, porém, por muito tempo da afeição do rei por ele: morreu de doença e teve funerais magníficos; o exército levantou para ele um túmulo de terra de grande circunferência e de oitenta de altura, e os seus restos foram levados até o mar num carro de quatro cavalos ricamente adornado.

57.1 Μέλλων δὲ ὑπερβάλλειν εἰς τὴν Ἰνδικὴν, ὡς ἑώρα πλήθει λαφύρων τὴν στρατιὰν ἤδη βαρεῖαν καὶ δυσκίνητον οὖσαν, ἅμ’ ἡμέρᾳ συνεσκευασμένων τῶν ἁμαξῶν, πρώτας μὲν ὑπέπρησε τὰς αὐτοῦ καὶ τῶν ἑταίρων, μετὰ δὲ ταύτας ἐκέλευσε καὶ ταῖς τῶν Μακεδόνων ἐνεῖναι πῦρ. καὶ τοῦ πράγματος τὸ βούλευμα μεῖζον ἐφάνη καὶ δεινότερον ἢ τὸ ἔργον. 57.2 ὀλίγους μὲν γὰρ ἠνίασεν, οἱ δὲ πλεῖστοι βοῇ καὶ ἀλαλαγμῷ μετὰ ἐνθουσιασμοῦ τὰ μὲν ἀναγκαῖα τοῖς δεομένοις μεταδιδόντες, τὰ δὲ περιόντα τῆς χρείας αὐτοὶ κατακαίοντες καὶ διαφθείροντες ὁρμῆς καὶ προθυμίας ἐνεπίμπλασαν τὸν Ἀλέξανδρον. ἤδη δὲ καὶ φοβερὸς ἦν καὶ ἀπαραίτητος κολαστὴς τῶν πλημμελούντων. καὶ γὰρ Μένανδρόν τινα τῶν ἑταίρων ἄρχοντα φρουρίου καταστήσας, ὡς οὐκ ἐβούλετο μένειν, ἀπέκτεινε, καὶ τῶν ἀποστάντων βαρβάρων Ὀρσοδάτην αὐτὸς κατετόξευσε. 57.3 προβάτου δὲ τεκόντος ἄρνα περὶ τῇ κεφαλῇ σχῆμα καὶ χρῶμα τιάρας ἔχοντα καὶ διδύμους ἑκατέρωθεν αὐτοῦ, βδελυχθεὶς τὸ σημεῖον ἐκαθάρθη μὲν ὑπὸ τῶν Βαβυλωνίων, οὓς ἐξ ἔθους ἐπήγετο πρὸς τὰ τοιαῦτα· διελέχθη δὲ πρὸς τοὺς φίλους ὡς οὐ δι’ αὑτόν, ἀλλὰ δι’ ἐκείνους ταράττοιτο, μὴ τὸ κράτος εἰς ἀγεννῆ καὶ ἄναλκιν ἄνθρωπον ἐκλιπόντος αὐτοῦ περιστήσῃ τὸ δαιμόνιον. οὐ μὴν ἀλλὰ βέλτιόν τι σημεῖον γενόμενον τὴν ἀθυμίαν ἔλυσεν. 57.4 ὁ γὰρ ἐπὶ τῶν στρωματοφυλάκων τεταγμένος ἀνὴρ Μακεδὼν, ὄνομα Πρόξενος, τῇ βασιλικῇ σκηνῇ χώραν ὀρύττων παρὰ τὸν Ὦξον ποταμὸν ἀνεκάλυψε πηγὴν ὑγροῦ λιπαροῦ καὶ πιμελώδους· ἀπαντλουμένου δὲ τοῦ πρώτου καθαρὸν ἀνέβλυζεν ἤδη καὶ διαυγὲς ἔλαιον, οὔτε ὀσμῇ δοκοῦν οὔτε γεύσει ἐλαίου διαφέρειν, στιλπνότητά τε καὶ λιπαρότητα παντάπασιν ἀπαράλλακτον, καὶ ταῦτα τῆς χώρας μηδὲ ἐλαίας φερούσης. 57.5 λέγεται μὲν οὖν καὶ τὸν Ὦξον αὐτὸν εἶναι μαλακώτατον ὕδωρ, ὥστε τὸ δέρμα τοῖς λουομένοις ἐπιλιπαίνειν. οὐ μὴν ἀλλὰ θαυμαστῶς Ἀλέξανδρος ἡσθεὶς δῆλός ἐστιν ἐξ ὧν γράφει πρὸς Ἀντίπατρον, ἐν τοῖς μεγίστοις τοῦτο τῶν ἀπὸ τοῦ θεοῦ γεγονότων αὐτῷ τιθέμενος, οἱ δὲ μάντεις ἐνδόξου μὲν στρατείας, ἐπιπόνου δὲ καὶ χαλεπῆς τὸ σημεῖον ἐποιοῦντο· πόνων γὰρ ἀρωγὴν ἔλαιον ἀνθρώποις ὑπὸ θεοῦ δεδόσθαι.

57.1 Quando estava para passar à Índia, como via que o exército, com a quantidade de despojos, já estava pesado e difícil de mover, ao romper do dia, com os carros já carregados, queimou primeiro os seus e os dos Companheiros, e depois deles mandou pôr fogo também nos dos macedônios. E a decisão pareceu maior e mais terrível do que foi o fato. 57.2 Pois aborreceu poucos; a maior parte, com gritos e alaridos de entusiasmo, dando o necessário aos que precisavam e queimando e destruindo eles mesmos o que passava da necessidade, encheu Alexandre de ardor e de vontade de seguir. Ele já era também temível e implacável no castigo dos que erravam. Pois matou Menandro, um dos Companheiros, que pusera no comando de uma fortaleza, porque ele não quis ficar ali; e ele mesmo matou a flechadas Orsódates, um dos bárbaros revoltados. 57.3 Uma ovelha pariu um cordeiro que tinha em volta da cabeça a forma e a cor de uma tiara, com dois testículos de cada lado; horrorizado com o sinal, ele se fez purificar pelos babilônios, que costumava levar consigo para essas coisas, e disse aos amigos que não se perturbava por si, mas por eles, receando que, depois da sua morte, a divindade fizesse passar o poder para um homem sem nobreza e sem força. Mas um sinal melhor dissipou o desânimo. 57.4 Pois o macedônio encarregado dos guardas das bagagens, de nome Próxeno, cavando junto ao rio Oxo um lugar para a tenda do rei, descobriu uma fonte de um líquido oleoso e gorduroso; e, quando se tirou o que veio primeiro, já jorrava um azeite puro e transparente, que não parecia diferir do azeite nem no cheiro nem no sabor, e era em tudo igual a ele no brilho e na untuosidade, e isso numa terra que nem oliveiras dava. 57.5 Diz-se, é verdade, que também o próprio Oxo tem uma água muito branda, a ponto de deixar oleosa a pele dos que se banham nele. Seja como for, é claro, pelo que escreve a Antípatro, que Alexandre se alegrou extraordinariamente, pondo isso entre os maiores sinais que o deus lhe tinha dado; os adivinhos, por sua vez, tomavam o sinal como presságio de uma expedição gloriosa, mas trabalhosa e difícil, porque o azeite foi dado aos homens pelo deus como alívio dos trabalhos.

58.1 Πολλοὶ μὲν οὖν κατὰ τὰς μάχας αὐτῷ κίνδυνοι συνέπεσον καὶ τραύμασι νεανικοῖς ἀπήντησε, τὴν δὲ πλείστην φθορὰν ἀπορίαι τῶν ἀναγκαίων καὶ δυσκρασίαι τοῦ περιέχοντος ἀπειργάσαντο τῆς στρατιᾶς, αὐτὸς δὲ τόλμῃ τὴν τύχην ὑπερβαλέσθαι καὶ τὴν δύναμιν ἀρετῇ φιλοτιμούμενος, οὐδὲν ᾤετο τοῖς θαρροῦσιν ἀνάλωτον οὐδὲ ὀχυρὸν εἶναι τοῖς ἀτόλμοις. 58.2 λέγεται δὲ τὴν Σισιμίθρου πολιορκῶν πέτραν ἄβατον οὖσαν καὶ ἀπότομον ἀθυμούντων τῶν στρατιωτῶν ἐρωτῆσαι τὸν Ὀξυάρτην ποῖός τις αὐτὸς εἴη τὴν ψυχὴν ὁ Σισιμίθρης. φήσαντος δὲ τοῦ Ὀξυάρτου δειλότατον ἀνθρώπων, “λέγεις σύ γε,” φάναι, “τὴν πέτραν ἁλώσιμον ἡμῖν εἶναι τὸ γὰρ ἄρχον αὐτῆς οὐκ ὀχυρόν ἐστι.” 58.3 ταύτην μὲν οὖν ἐκφοβήσας τὸν Σισιμίθρην ἔλαβεν. ἑτέρᾳ δὲ ὁμοίως ἀποτόμῳ προσβαλὼν τοὺς νεωτέρους τῶν Μακεδόνων παρώρμα, καὶ Ἀλέξανδρόν τινα καλούμενον μὲν προσαγορεύσας, “ἀλλὰ σοί γε,” εἶπεν, “ἀνδραγαθεῖν προσήκει καὶ διὰ τὴν ἐπωνυμίαν.” ἐπεὶ δὲ λαμπρῶς ὁ νεανίας ἀγωνιζόμενος ἔπεσεν, οὐ μετρίως ἐδήχθη. 58.4 τῇ δὲ καλουμένῃ Νύσῃ τῶν Μακεδόνων ὀκνούντων προσάγειν (καὶ γὰρ ποταμὸς ἦν πρὸς αὐτῇ βαθύς) ἐπιστὰς, “τί γὰρ,” εἶπεν, “ὁ κάκιστος ἐγὼ νεῖν οὐκ ἔμαθον” καὶ ἤδη ἔχων τὴν ἀσπίδα περᾶν ἠθέλησεν. ἐπεὶ δὲ καταπαύσαντος τὴν μάχην αὐτοῦ παρῆσαν ἀπὸ τῶν πολιορκουμένων πόλεων πρέσβεις δεησόμενοι, πρῶτον μὲν ὀφθεὶς ἀθεράπευτος ἐν τοῖς ὅπλοις ἐξέπληξεν αὐτοὺς· ἔπειτα προσκεφαλαίου τινὸς αὐτῷ κομισθέντος ἐκέλευσε λαβόντα καθίσαι τὸν πρεσβύτατον· Ἄκουφις ἐκαλεῖτο. 58.5 θαυμάσας οὖν τὴν λαμπρότητα καὶ φιλανθρωπίαν ὁ Ἄκουφις ἠρώτα τί βούλεται ποιοῦντας αὐτοὺς ἔχειν φίλους. φήσαντος δὲ τοῦ Ἀλεξάνδρου, “σὲ μὲν ἄρχοντα καταστήσαντας αὑτῶν, πρὸς δὲ ἡμᾶς πέμψαντας ἑκατὸν ἄνδρας τοὺς ἀρίστους,” γελάσας ὁ Ἄκουφις, “ἀλλὰ βέλτιον,” εἶπεν, “ἄρξω, βασιλεῦ, τοὺς κακίστους πρὸς σὲ πέμψας μᾶλλον ἢ τοὺς ἀρίστους.”

58.1 Muitos perigos, então, lhe sobrevieram nas batalhas, e ele recebeu feridas graves; mas o que mais destruiu o exército foram a falta do necessário e a inclemência do clima. Ele, porém, fazendo questão de vencer a fortuna com a ousadia e a força com o valor, julgava que nada era inexpugnável para os audazes, nem seguro para os covardes. 58.2 Conta-se que, quando sitiava o rochedo de Sisimitres, que era inacessível e escarpado, e os soldados estavam desanimados, ele perguntou a Oxiartes que tipo de homem, no ânimo, era o próprio Sisimitres. E, como Oxiartes disse que era o mais covarde dos homens, ele respondeu: “Estás dizendo que podemos tomar o rochedo, porque o que o comanda não é forte.” 58.3 E tomou esse rochedo assustando Sisimitres. Ao atacar outro, igualmente escarpado, incitava os macedônios mais jovens e, dirigindo-se a um que se chamava Alexandre, disse: “Tu, ao menos, deves ser valente, até por causa do teu nome.” E, quando o rapaz caiu, lutando com brilho, ele sentiu uma dor sem medida. 58.4 Diante da chamada Nisa, como os macedônios hesitavam em atacar (pois havia junto a ela um rio profundo), ele parou na margem e disse: “Que miserável sou eu! Por que não aprendi a nadar?” E, com o escudo já no braço, quis atravessar. Quando ele pôs fim ao combate e vieram das cidades sitiadas embaixadores para lhe suplicar, primeiro os espantou ao aparecer em armas, sem nenhum arranjo; depois, quando lhe trouxeram uma almofada, mandou que o mais velho a tomasse e se sentasse; chamava-se Ácufis. 58.5 Ácufis, admirado com a magnificência e a humanidade dele, perguntou o que queria que fizessem para tê-lo por amigo. E, quando Alexandre disse: “Fazendo de ti o vosso governante e mandando-nos os cem melhores homens”, Ácufis riu e disse: “Mas eu governarei melhor, ó rei, se te mandar os piores, e não os melhores.”

59.1 Ὁ δὲ Ταξίλης λέγεται μὲν τῆς Ἰνδικῆς ἔχειν μοῖραν Οὐκ ἀποδέουσαν Αἰγύπτου τὸ μέγεθος, εὔβοτον δὲ καὶ καλλίκαρπον ἔν τοῖς μάλιστα, σοφὸς δέ τις ἀνὴρ εἶναι, καὶ τὸν Ἀλέξανδρον ἀσπασάμενος, “τί δεῖ πολέμων,” φάναι, “καὶ μάχης ἡμῖν, Ἀλέξανδρε, πρὸς ἀλλήλους, εἰ μήτε ὕδωρ ἀφαιρησόμενος ἡμῶν ἀφῖξαι μήτε τροφὴν ἀναγκαίαν, ὑπὲρ ὧν μόνων ἀνάγκη διαμάχεσθαι νοῦν ἔχουσιν ἀνθρώποις;” 59.2 “τοῖς δὲ ἄλλοις χρήμασι καὶ κτήμασι λεγομένοις, εἰ μέν εἰμι κρείττων, ἕτοιμος εὖ ποιεῖν, εἰ δὲ ἥττων, οὐ φεύγω χάριν ἔχειν εὖ παθών.” ἡσθεὶς οὖν ὁ Ἀλέξανδρος καὶ δεξιωσάμενος αὐτόν, “ἦ που νομίζεις,” ἔφη, “δίχα μάχης ἔσεσθαι τὴν ἔντευξιν ἡμῖν ἀπὸ τοιούτων λόγων καὶ φιλοφροσύνης; ἀλλ’ οὐδέν σοι πλέον ἐγὼ γὰρ ἀγωνιοῦμαι πρὸς σὲ καὶ διαμαχοῦμαι ταῖς χάρισιν, ὥς μου χρηστὸς ὢν μὴ περιγένῃ.” 59.3 λαβὼν δὲ δῶρα πολλὰ καὶ δοὺς πλείονα τέλος χίλια τάλαντα νομίσματος αὐτῷ προέπιεν. ἐφ’ οἷς τοὺς μὲν φίλους ἰσχυρῶς ἐλύπησε, τῶν δὲ βαρβάρων πολλοὺς ἐποίησεν ἡμερωτέρως ἔχειν πρὸς αὐτόν. ἐπεὶ δὲ τῶν Ἰνδῶν οἱ μαχιμώτατοι μισθοφοροῦντες ἐπεφοίτων ταῖς πόλεσιν ἐρρωμένως ἀμύνοντες καὶ πολλὰ τὸν Ἀλέξανδρον ἐκακοποίουν, σπεισάμενος ἔν τινι πόλει πρὸς αὐτοὺς ἀπιόντας ἐν ὁδῷ λαβὼν ἅπαντας ἀπέκτεινε. 59.4 καὶ τοῦτο τοῖς πολεμικοῖς ἔργοις αὐτοῦ, τὰ ἄλλα νομίμως καὶ βασιλικῶς πολεμήσαντος, ὥσπερ κηλὶς πρόσεστιν. οὐκ ἐλάσσονα δὲ τούτων οἱ φιλόσοφοι πράγματα παρέσχον αὐτῷ, τοὺς τε προστιθεμένους τῶν βασιλέων κακίζοντες καὶ τούς ἐλευθέρους δήμους ἀφιστάντες. διὸ καὶ τούτων πολλοὺς ἐκρέμασε.

59.1 Taxiles, segundo dizem, tinha uma parte da Índia que não era menor que o Egito em tamanho, de bons pastos e de belos frutos como poucas, e era um homem sábio. Saudando Alexandre, disse: “Que necessidade temos, Alexandre, de guerras e de batalhas um contra o outro, se não vieste para nos tirar a água nem o alimento necessário, as únicas coisas pelas quais homens que têm juízo precisam lutar? 59.2 Quanto às outras riquezas e posses, como se diz, se sou mais forte, estou pronto a fazer-te o bem; se sou mais fraco, não me recuso a ficar agradecido por receber o bem.” Alexandre, contente, apertou-lhe a mão e disse: “Pensas, por acaso, que, depois de tais palavras e de tanta amabilidade, o nosso encontro vai terminar sem combate? Não ganharás nada com isso: vou lutar contigo e combater-te com os favores, para que não me venças em bondade.” 59.3 Recebeu muitos presentes e deu mais ainda, e por fim brindou-o com mil em moeda. Com isso aborreceu muito os amigos, mas tornou muitos dos bárbaros mais brandos para com ele. Mas os mais aguerridos dos indianos, que, como mercenários, iam de cidade em cidade e as defendiam com vigor, causavam muitos males a Alexandre; ele fez uma trégua com eles numa cidade e, quando iam embora, apanhou-os no caminho e matou-os todos. 59.4 E isso fica como uma mancha nos seus feitos de guerra, embora no resto ele tenha feito a guerra segundo as leis e como rei. Os filósofos não lhe deram menos trabalho que esses, censurando os reis que se lhe juntavam e levando à revolta os povos livres. Por isso, mandou enforcar também muitos deles.

60.1 Τὰ δὲ πρὸς Πῶρον αὐτὸς ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς ὡς ἐπράχθη γέγραφε. φησὶ γὰρ ἐν μέσῳ τῶν στρατοπέδων τοῦ Ὑδάσπου ῥέοντος ἀντιπόρους ἱστάντα τοὺς ἐλέφαντας ἀεὶ τὸν Πῶρον ἐπιτηρεῖν τὴν διάβασιν. αὐτόν μὲν οὖν καθ’ ἡμέραν ἑκάστην ψόφον ποιεῖν καὶ θόρυβον ἐν τῷ στρατοπέδῳ πολύν, ἐθίζοντα τοὺς βαρβάρους μὴ φοβεῖσθαι· 60.2 νυκτὸς δὲ χειμερίου καὶ ἀσελήνου λαβόντα τῶν πεζῶν μέρος, ἱππεῖς δὲ τοὺς κρατίστους, καὶ προελθόντα πόρρω τῶν πολεμίων διαπερᾶσαι πρὸς νῆσον οὐ μεγάλην. ἐνταῦθα δὲ ῥαγδαίου μὲν ἐκχυθέντος ὄμβρου, πρηστήρων δὲ πολλῶν καὶ κεραυνῶν εἰς τὸ στρατόπεδον φερομένων, ὅμως ὁρῶν ἀπολλυμένους τινὰς καὶ συμφλεγομένους ὑπὸ τῶν κεραυνῶν ἀπὸ τῆς νησῖδος ἄρας προσφέρεσθαι ταῖς ἀντιπέρας ὄχθαις. 60.3 τραχὺν δὲ τὸν Ὑδάσπην ὑπὸ τοῦ χειμῶνος ἐπιόντα καὶ μετέωρον, ἔκρηγμα ποιῆσαι μέγα, καὶ πολὺ μέρος ἐκείνῃ φέρεσθαι τοῦ ῥεύματος· αὐτοὺς δὲ δέξασθαι τὸ μέσον οὐ βεβαίως, ἅτε δὴ συνολισθάνον καὶ περιρρηγνύμενον. ἐνταῦθα δὲ εἰπεῖν φασιν αὐτόν· “ὦ Ἀθηναῖοι, ἆρά γε πιστεύσαιτε ἂν ἡλίκους ὑπομένω κινδύνους ἕνεκα τῆς παρ’ ὑμῖν εὐδοξίας;” 60.4 ἀλλὰ τοῦτο μὲν Ὀνησίκριτος εἴρηκεν, αὐτὸς δέ φησι τὰς σχεδίας ἀφέντας αὐτοὺς μετὰ τῶν ὅπλων τὸ ἔκρηγμα διαβαίνειν ἄχρι μαστῶν βρεχομένους, διαβὰς δὲ τῶν πεζῶν εἴκοσι σταδίους προϊππεῦσαι, λογιζόμενος, εἰ μὲν οἱ πολέμιοι τοῖς ἵπποις προσβάλοιεν, πολὺ κρατήσειν, εἰ δὲ κινοῖεν τὴν φάλαγγα, φθήσεσθαι τοὺς πεζοὺς αὐτῷ προσγενομένους θάτερον δὲ συμβῆναι. 60.5 τῶν γὰρ ἱππέων χιλίους καὶ τῶν ἁρμάτων ἑξήκοντα συμπεσόντα τρεψάμενος, τὰ μὲν ἅρματα λαβεῖν ἅπαντα, τῶν δ’ ἱππέων ἀνελεῖν τετρακοσίους, οὕτω δὴ συμφρονήσαντα τὸν Πῶρον ὡς αὐτὸς εἴη διαβεβηκὼς Ἀλέξανδρος, ἐπιέναι μετὰ πάσης τῆς δυνάμεως, πλὴν ὅσον ἐμποδὼν εἶναι τοῖς διαβαίνουσι τῶν Μακεδόνων ἀπέλιπε. φοβηθεὶς δὲ τὰ θηρία καὶ τὸ πλῆθος τῶν πολεμίων αὐτὸς μὲν ἐνσεῖσαι κατὰ θάτερον κέρας, Κοῖνον δὲ τῷ δεξιῷ προσβαλεῖν κελεῦσαι, 60.6 γενομένης δὲ τροπῆς ἑκατέρωθεν ἀναχωρεῖν ἀεὶ πρὸς τὰ θηρία καὶ συνειλεῖσθαι τοὺς ἐκβιαζομένους, ὅθεν ἤδη τὴν μάχην ἀναμεμιγμένην εἶναι, καὶ μόλις ὀγδόης ὥρας ἀπειπεῖν τοὺς πολεμίους, ταῦτα μὲν οὖν ὁ τῆς μάχης ποιητὴς αὐτὸς ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς εἴρηκεν. οἱ δὲ πλεῖστοι τῶν συγγραφέων ὁμολογοῦσι τὸν Πῶρον ὑπεραίροντα τεσσάρων πηχῶν σπιθαμῇ τὸ μῆκος ἱππότου μηδὲν ἀποδεῖν πρὸς τὸν ἐλέφαντα συμμετρίᾳ διὰ τὸ μέγεθος καὶ τὸν ὄγκον τοῦ σώματος· 60.7 καίτοι μέγιστος ἦν ὁ ἐλέφας σύνεσιν δὲ θαυμαστὴν ἐπεδείξατο καὶ κηδεμονίαν τοῦ βασιλέως, ἐρρωμένου μὲν ἔτι θυμῷ τοὺς προσμαχομένους ἀμυνόμενος καὶ ἀνακόπτων, ὡς δὲ ᾔσθετο βελῶν πλήθει καὶ τραυμάτων κάμνοντα, δείσας μὴ περιρρυῇ, τοῖς μὲν γόνασιν εἰς γῆν ὑφῆκε πρᾴως ἑαυτόν, τῇ δὲ προνομαίᾳ λαμβάνων ἀτρέμα τῶν δορατίων ἕκαστον ἐξῄρει τοῦ σώματος. 60.8 ἐπεὶ δὲ ληφθέντα τὸν Πῶρον ὁ Ἀλέξανδρος ἠρώτα πῶς αὐτῷ χρήσηται, “βασιλικῶς,” εἶπε προσπυθομένου δὲ μή τι ἄλλο λέγει, “πάντα,” εἶπεν, “ἐστὶν ἐν τῷ βασιλικῶς.” οὐ μόνον οὖν ἀφῆκεν αὐτὸν ἄρχειν ὧν ἐβασίλευε, σατράπην καλούμενον, ἀλλὰ καὶ προσέθηκε χώραν τοὺς αὐτόνομους καταστρεψάμενος, ἐν ᾗ πεντεκαίδεκα μὲν ἔθνη, πόλεις δὲ πεντακισχιλίας ἀξιολόγους, κώμας δὲ παμπόλλας εἶναί φασιν ἄλλην δὲ τρὶς τοσαύτην ἧς Φίλιππόν τινα τῶν ἑταίρων σατράπην ἀπέδειξεν.

60.1 O que se passou com Poro ele mesmo o escreveu nas suas cartas. Diz que, como o Hidaspes corria no meio dos dois acampamentos, Poro, pondo os elefantes na margem oposta, vigiava sem cessar a travessia. Ele, então, todos os dias fazia muito barulho e muito tumulto no acampamento, para acostumar os bárbaros a não ter medo; 60.2 e, numa noite de tempestade e sem lua, tomou uma parte da infantaria e os melhores cavaleiros, avançou para longe dos inimigos e atravessou até uma ilha não muito grande. Ali caiu uma chuva violenta, e muitos turbilhões e raios desabaram sobre o acampamento; mas, embora visse alguns homens morrerem, queimados pelos raios, partiu da ilhota e se dirigiu para a margem oposta. 60.3 O Hidaspes, agitado e cheio por causa da tempestade, abriu uma grande brecha, e boa parte da corrente se lançava por ali; eles alcançaram a terra entre os dois braços, mas sem firmeza, porque era escorregadia e se desfazia por todos os lados. Dizem que foi ali que ele disse: “Atenienses, acreditaríeis nos perigos que enfrento para ter boa fama entre vós?” 60.4 Mas isso foi Onesícrito quem contou; ele mesmo diz que deixaram as balsas e atravessaram a brecha com as armas, com água até o peito; e que, depois de atravessar, avançou com a cavalaria vinte à frente da infantaria, calculando que, se os inimigos atacassem com a cavalaria, ele os venceria facilmente, e, se movessem a , a sua infantaria teria tempo de juntar-se a ele; e aconteceu a segunda coisa. 60.5 Pois, pondo em fuga mil cavaleiros e sessenta carros que vieram contra ele, tomou todos os carros e matou quatrocentos cavaleiros; então Poro, compreendendo que o próprio Alexandre tinha atravessado, avançou com todo o exército, exceto o que deixou para impedir a travessia dos macedônios. Ele, com medo dos elefantes e do número dos inimigos, lançou-se contra uma das alas e mandou Ceno atacar a direita; 60.6 e, quando os dois lados foram postos em fuga, os que eram repelidos se retiravam sempre para junto dos elefantes e se amontoavam ali, de modo que a batalha passou a ser travada corpo a corpo, e só na oitava hora os inimigos desistiram. Isso é o que diz nas cartas o próprio autor da batalha. A maior parte dos historiadores concorda que Poro, que tinha quatro e um palmo de altura, não ficava nada desproporcional sobre o elefante, como um cavaleiro sobre o cavalo, pelo tamanho e pela corpulência; 60.7 e, no entanto, o elefante era enorme. O animal mostrou uma inteligência admirável e um grande cuidado com o rei: enquanto ele ainda estava forte, defendia-o com fúria e repelia os atacantes; mas, quando percebeu que ele estava exausto pela quantidade de dardos e de feridas, com medo de que caísse, abaixou-se devagar sobre os joelhos até o chão e, com a tromba, pegava de leve cada um dos dardos e os tirava do corpo dele. 60.8 Quando Poro foi capturado, e Alexandre lhe perguntou como queria ser tratado, ele disse: “Como rei.” E, quando Alexandre lhe perguntou ainda se não dizia mais nada, respondeu: “Tudo está nesse ‘como rei’.” Então Alexandre não só o deixou governar o reino que tinha, com o título de , como lhe acrescentou um território, depois de subjugar os povos independentes, no qual dizem que havia quinze nações, cinco mil cidades importantes e muitíssimas aldeias; e outro território, três vezes maior que esse, do qual nomeou um certo Filipe, um dos Companheiros.

61.1 Ἐκ δὲ τῆς πρὸς Πῶρον μάχης καὶ ὁ Βουκεφάλας ἐτελεύτησεν, οὐκ εὐθύς, ἀλλ’ ὕστερον, ὡς οἱ πλεῖστοι λέγουσιν ἀπὸ τραυμάτων θεραπευόμενος, ὡς δὲ Ὀνησίκριτος, διὰ γῆρας ὑπέρπονος γενόμενος· τριάκοντα γὰρ ἐτῶν ἀποθανεῖν αὐτόν, ἐδήχθη δ’ ἰσχυρῶς Ἀλέξανδρος, οὐδὲν ἄλλο ἢ συνήθη καὶ φίλον ἀποβεβληκέναι νομίζων· καὶ πόλιν οἰκίσας ἐπ’ αὐτῷ παρὰ τὸν Ὑδάσπην Βουκεφαλίαν προσηγόρευσε. λέγεται δὲ καὶ κύνα Περίταν ὄνομα τεθραμμένον ὑπ’ αὐτοῦ καὶ στεργόμενον ἀποβαλὼν κτίσαι πόλιν ἐπώνυμον. τοῦτο δὲ Σωτίων φησὶ Ποτάμωνος ἀκοῦσαι τοῦ Λεσβίου.

61.1 Depois da batalha contra Poro morreu também Bucéfalo, não logo, mas mais tarde, segundo a maioria, quando estava em tratamento das feridas; segundo Onesícrito, porque, com a velhice, estava esgotado de cansaço, pois morreu com trinta anos. Alexandre sentiu muito a sua morte, achando que tinha perdido nada menos que um companheiro e um amigo; e fundou em sua honra, junto ao Hidaspes, uma cidade a que deu o nome de Bucefália. Conta-se também que, quando perdeu um cão chamado Peritas, que ele criara e de que gostava muito, fundou uma cidade com o nome dele. Sócion diz que ouviu isso de Potamão de Lesbos.

62.1 Τοὺς μέντοι Μακεδόνας ὁ πρὸς Πῶρον ἀγὼν ἀμβλυτέρους ἐποίησε καὶ τοῦ πρόσω τῆς Ἰνδικῆς ἔτι προελθεῖν ἐπέσχε. μόλις γὰρ ἐκεῖνον ὠσάμενοι δισμυρίοις πεζοῖς καὶ δισχιλίοις ἱππεῦσι παραταξάμενον, ἀντέστησαν ἰσχυρῶς Ἀλεξάνδρῳ βιαζομένῳ καὶ τὸν Γάγγην περᾶσαι ποταμόν, εὖρος μὲν αὐτοῦ δύο καὶ τριάκοντα σταδίων εἶναι πυνθανόμενοι καὶ βάθος ὀργυιὰς ἑκατόν, ἀντιπέρας δὲ τὰς ὄχθας ἀποκεκρύφθαι πλήθεσιν ὅπλων καὶ ἵππων καὶ ἐλεφάντων. 62.2 ἐλέγοντο γὰρ ὀκτὼ μὲν μυριάδας ἱπποτῶν, εἴκοσι δὲ πεζῶν, ἅρματα δὲ ὀκτακισχίλια καὶ μαχίμους ἐλέφαντας ἑξακισχιλίους ἔχοντες οἱ Γανδαριτῶν καὶ Πραισίων βασιλεῖς ὑπομένειν. καὶ κόμπος οὐκ ἦν περὶ ταῦτα. Ἀνδρόκοττος γὰρ ὕστερον οὐ πολλῷ βασιλεύσας Σελεύκῳ πεντακοσίους ἐλέφαντας ἐδωρήσατο, καὶ στρατοῦ μυριάσιν ἑξήκοντα τὴν Ἰνδικὴν ἐπῆλθεν ἅπασαν καταστρεφόμενος. 62.3 τὸ μὲν οὖν πρῶτον ὑπὸ δυσθυμίας καὶ ὀργῆς αὐτὸν εἰς τὴν σκηνὴν καθείρξας ἔκειτο, χάριν οὐδεμίαν εἰδὼς τοῖς διαπεπραγμένοις εἰ μὴ περάσειε τὸν Γάγγην, ἀλλ’ ἐξομολόγησιν ἥττης τιθέμενος τὴν ἀναχώρησιν. ὡς δὲ οἵ τε φίλοι τὰ εἰκότα παρηγοροῦντες αὐτόν οἵ τε στρατιῶται κλαυθμῷ καὶ βοῇ προσιστάμενοι ταῖς θύραις ἱκέτευον, ἐπικλασθεὶς ἀνεζεύγνυε, πολλὰ πρὸς δόξαν ἀπατηλὰ καὶ σοφιστικὰ μηχανώμενος. 62.4 καὶ γὰρ ὅπλα μείζονα καὶ φάτνας ἵππων καὶ χαλινοὺς βαρυτέρους κατασκευάσας ἀπέλιπέ τε καὶ διέρριψεν ἱδρύσατο δὲ βωμοὺς θεῶν, οὓς μέχρι νῦν οἱ Πραισίων βασιλεῖς διαβαίνοντες σέβονται καὶ θύουσιν Ἑλληνικὰς θυσίας. Ἀνδρόκοττος δὲ μειράκιον ὢν αὐτὸν Ἀλέξανδρον εἶδε, καὶ λέγεται πολλάκις εἰπεῖν ὕστερον ὡς παρ’ οὐδὲν ἦλθε τὰ πράγματα λαβεῖν Ἀλέξανδρος, μισουμένου τε καὶ καταφρονουμένου τοῦ βασιλέως διὰ μοχθηρίαν καὶ δυσγένειαν.

62.1 A luta contra Poro, porém, deixou os macedônios menos ardorosos e os fez recusar-se a avançar mais pela Índia. Pois, tendo repelido a custo aquele homem, que pusera em linha de combate vinte mil soldados de infantaria e dois mil cavaleiros, resistiram com firmeza a Alexandre quando ele quis forçá-los a atravessar também o rio Ganges, porque ouviam dizer que tinha trinta e dois de largura e cem braças de profundidade, e que as margens do outro lado estavam encobertas por uma multidão de soldados, de cavalos e de elefantes. 62.2 Pois se dizia que os reis dos gandáritas e dos prásios os esperavam com oitenta mil cavaleiros, duzentos mil soldados de infantaria, oito mil carros e seis mil elefantes de guerra. E não havia exagero nisso. Pois Androcoto, que reinou pouco tempo depois, deu de presente a Seleuco quinhentos elefantes e, com um exército de seiscentos mil homens, percorreu e subjugou a Índia inteira. 62.3 No começo, por desânimo e por cólera, Alexandre se fechou na tenda e ficou deitado, sem dar nenhum valor ao que tinha feito, se não atravessasse o Ganges, e tomando a retirada por uma confissão de derrota. Mas, como os amigos o consolavam com razões e os soldados, chorando e gritando junto à porta, lhe suplicavam, ele se deixou dobrar e levantou acampamento, inventando para a sua glória muitos artifícios enganosos e sofísticos. 62.4 Pois mandou fazer armas e manjedouras maiores e freios mais pesados, e os deixou espalhados por ali; e levantou altares aos deuses, que até hoje os reis dos prásios veneram quando atravessam o rio, e neles oferecem sacrifícios à maneira grega. Androcoto, quando era rapaz, viu o próprio Alexandre, e conta-se que depois disse muitas vezes que por pouco Alexandre não se apoderou de tudo, porque o rei era odiado e desprezado pela sua maldade e pela sua origem baixa.

63.1 Ἐντεῦθεν ὁρμήσας Ἀλέξανδρος τὴν ἔξω θάλασσαν ἐπιδεῖν, καὶ πολλὰ πορθμεῖα κωπήρη καὶ σχεδίας πηξάμενος, ἐκομίζετο τοῖς ποταμοῖς ὑποφερόμενος σχολαίως. ὁ δὲ πλοῦς οὐκ ἀργὸς ἦν οὐδὲ ἀπόλεμος, προσβάλλων δὲ ταῖς πόλεσι καὶ ἀποβαίνων ἐχειροῦτο πάντα, πρὸς δὲ τοῖς καλουμένοις Μαλλοῖς, οὕς φασιν Ἰνδῶν μαχιμωτάτους γενέσθαι, μικρὸν ἐδέησε κατακοπῆναι. 63.2 τοὺς μὲν γὰρ ἀνθρώπους βέλεσιν ἀπὸ τῶν τειχῶν ἀπεσκέδασε, πρῶτος δὲ διὰ κλίμακος τεθείσης ἀναβὰς ἐπὶ τὸ τεῖχος, ὡς ἥ τε κλίμαξ συνετρίβη καὶ τῶν βαρβάρων ὑφισταμένων παρὰ τὸ τεῖχος ἐλάμβανε πληγὰς κάτωθεν, ὀλιγοστὸς ὢν συστρέψας ἑαυτὸν εἰς μέσους ἀφῆκε τοὺς πολεμίους καὶ κατὰ τύχην ὀρθὸς ἔστη. 63.3 τιναξαμένου δὲ τοῖς ὅπλοις, ἔδοξαν οἱ βάρβαροι σέλας τι καὶ φάσμα πρὸ τοῦ σώματος φέρεσθαι διὸ καὶ τὸ πρῶτον ἔφυγον καὶ διεσκεδάσθησαν· ὡς δὲ εἶδον αὐτὸν μετὰ δυεῖν ὑπασπιστῶν, ἐπιδραμόντες οἱ μὲν ἐκ χειρὸς ξίφεσι καὶ δόρασι διὰ τῶν ὅπλων συνετίτρωσκον ἀμυνόμενον, εἷς δὲ μικρὸν ἀπωτέρω στὰς ἐφῆκεν ἀπὸ τόξου βέλος οὕτως εὔτονον καὶ βίαιον ὥστε τὸν θώρακα διακόψαν ἐμπαγῆναι τοῖς περὶ τὸν μασθὸν ὀστέοις. 63.4 πρὸς δὲ τὴν πληγὴν ἐνδόντος αὐτοῦ καὶ τὸ σῶμα κάμψαντος, ὁ μὲν βαλὼν ἐπέδραμε βαρβαρικὴν μάχαιραν σπασάμενος, Πευκέστας δὲ καὶ Λιμναῖος προέστησαν ὧν πληγέντων ἑκατέρων ὁ μὲν ἀπέθανε, Πευκέστας δὲ ἀντεῖχε, τὸν δὲ βάρβαρον Ἀλέξανδρος ἀπέκτεινεν. αὐτὸς δὲ τραύματα πολλὰ λαβών, τέλος δὲ πληγεὶς ὑπέρῳ κατὰ τοῦ τραχήλου, προσήρεισε τῷ τείχει τὸ σῶμα, βλέπων πρὸς τοὺς πολεμίους. 63.5 ἐν τούτῳ δὲ τῶν Μακεδόνων περιχυθέντων ἁρπασθεὶς ἀναίσθητος ἤδη τῶν περὶ αὐτὸν ἐπὶ σκηνῆς ἐκομίζετο. καὶ παραυτίκα μὲν ὡς τεθνεῶτος ἦν λόγος ἐν τῷ στρατοπέδῳ χαλεπῶς δὲ καὶ πολυπόνως τὸν ὀϊστὸν ἐκπρισάντων ξύλινον ὄντα, καὶ τοῦ θώρακος οὕτω μόλις ἀπολυθέντος, περὶ τὴν ἐκκοπὴν ἐγίνοντο τῆς ἀκίδος ἐνδεδυκυίας ἑνὶ τῶν ὀστέων. λέγεται δὲ τὸ μὲν πλάτος τριῶν δακτύλων εἶναι, τὸ δὲ μῆκος τεσσάρων. 63.6 διὸ ταῖς λιποθυμίαις ἔγγιστα θανάτου συνελαυνόμενος ἐξαιρουμένης αὐτῆς, ὅμως ἀνέλαβε, καὶ διαφυγὼν τὸν κίνδυνον, ἔτι δὲ ἀσθενὴς ὢν καὶ πολὺν χρόνον ἐν διαίτῃ καὶ θεραπείαις ἔχων αὑτόν, ἔξω θορυβοῦντας ὡς ᾔσθετο ποθοῦντας αὐτὸν ἰδεῖν τοὺς Μακεδόνας, λαβὼν ἱμάτιον προῆλθε, καὶ θύσας τοῖς θεοῖς αὖθις ἀνήχθη καὶ παρεκομίζετο χώραν τε πολλὴν καὶ πόλεις μεγάλας καταστρεφόμενος.

63.1 Partindo dali, com o desejo de ver o mar exterior, mandou construir muitos barcos a remo e balsas e foi descendo os rios devagar. A navegação não foi ociosa nem sem guerra: atacando as cidades e desembarcando, submetia tudo; mas, entre os chamados malos, que dizem ter sido os mais aguerridos dos indianos, por pouco não foi feito em pedaços. 63.2 Pois, depois de afastar os homens das muralhas com projéteis, subiu primeiro à muralha por uma escada encostada; e, como a escada se quebrou, e ele recebia golpes de baixo, dos bárbaros que se postavam junto à muralha, sendo muito poucos os que estavam com ele, juntou o corpo e se lançou no meio dos inimigos e, por sorte, caiu de pé. 63.3 Quando ele sacudiu as armas, os bárbaros tiveram a impressão de que um clarão e uma aparição se moviam diante do seu corpo; por isso, no começo, fugiram e se dispersaram. Mas, quando o viram só com dois soldados da guarda, correram contra ele, e uns, de perto, com espadas e lanças, feriam-no através da armadura enquanto se defendia, e um, parado um pouco mais longe, disparou do arco uma flecha tão forte e tão violenta que, atravessando a couraça, se cravou nos ossos junto ao peito. 63.4 Ele cedeu ao golpe e dobrou o corpo; o que tinha atirado correu sobre ele, desembainhando uma espada bárbara, mas Peucestas e Limneu se puseram na frente; os dois foram feridos, e um morreu, mas Peucestas resistiu, e Alexandre matou o bárbaro. Ele mesmo, depois de receber muitas feridas, e atingido por fim no pescoço por uma clava, encostou o corpo na muralha, olhando para os inimigos. 63.5 Nisso os macedônios o cercaram, e ele, já sem sentidos, foi tirado dali e levado para a tenda. E logo correu no acampamento a notícia de que estava morto; mas, depois que, com dificuldade e muito trabalho, serraram a haste da flecha, que era de madeira, e assim, a custo, lhe tiraram a couraça, trataram de extrair a ponta, que se tinha cravado num dos ossos. Diz-se que tinha três dedos de largura e quatro de comprimento. 63.6 Por isso, enquanto a tiravam, ele, com os desmaios, chegou muito perto da morte; mas, ainda assim, se recuperou. Escapou do perigo e, ainda fraco e por muito tempo em dieta e tratamento, quando percebeu que os macedônios faziam tumulto lá fora, desejosos de vê-lo, pegou um manto e saiu; e, depois de sacrificar aos deuses, embarcou de novo e seguiu viagem, subjugando muitas terras e grandes cidades.

64.1 Τῶν δὲ Γυμνοσοφιστῶν τοὺς μάλιστα τὸν Σάββαν ἀναπείσαντας ἀποστῆναι καὶ κακὰ πλεῖστα τοῖς Μακεδόσι παρασχόντας λαβὼν δέκα, δεινοὺς δοκοῦντας εἶναι περὶ τὰς ἀποκρίσεις καὶ βραχυλόγους, ἐρωτήματα προὔβαλεν αὐτοῖς ἄπορα, φήσας ἀποκτενεῖν τὸν μὴ ὀρθῶς ἀποκρινάμενον πρῶτον, εἶτα ἐφεξῆς οὕτω τοὺς ἄλλους ἕνα δὲ τὸν πρεσβύτατον ἐκέλευσε κρίνειν. 64.2 ὁ μὲν οὖν πρῶτος ἐρωτηθεὶς πότερον οἴεται τοὺς ζῶντας εἶναι πλείονας ἢ τοὺς τεθνηκότας, ἔφη τοὺς ζῶντας οὐκέτι γὰρ εἶναι τοὺς τεθνηκότας. ὁ δὲ δεύτερος, πότερον τὴν γῆν ἢ τὴν θάλατταν μείζονα τρέφειν θηρία, τὴν γῆν ταύτης γὰρ μέρος εἶναι τὴν θάλατταν. ὁ δὲ τρίτος, ποῖόν ἐστι ζῷον πανουργότατον, “ὃ μέχρι νῦν,” εἶπεν, “ἄνθρωπος οὐκ ἔγνωκεν.” 64.3 ὁ δὲ τέταρτος ἀνακρινόμενος τίνι λογισμῷ τὸν Σάββαν ἀπέστησεν, ἀπεκρίνατο, “καλῶς ζῆν βουλόμενος αὐτὸν ἢ καλῶς ἀποθανεῖν.” ὁ δὲ πέμπτος ἐρωτηθεὶς πότερον οἴεται τὴν ἡμέραν ἢ τὴν νύκτα προτέραν γεγονέναι, “τὴν ἡμέραν,” εἶπεν, “ἡμέρᾳ μιᾷ” καὶ προσεπεῖπεν οὗτος, θαυμάσαντος τοῦ βασιλέως, ὅτι τῶν ἀπόρων ἐρωτήσεων ἀνάγκη καὶ τὰς ἀποκρίσεις ἀπόρους εἶναι. 64.4 μεταβαλὼν οὖν τὸν ἕκτον ἠρώτα πῶς ἂν τις φιληθείη μάλιστα· “ἂν κράτιστος ὤν,” ἔφη, “μὴ φοβερὸς ᾖ.” τῶν δὲ λοιπῶν τριῶν ὁ μὲν ἐρωτηθεὶς πῶς ἄν τις ἐξ ἀνθρώπων γένοιτο θεός, “εἴ τι πράξειεν,” εἶπεν, “ὃ πρᾶξαι δυνατὸν ἀνθρώπῳ μὴ ἔστιν” ὁ δὲ περὶ ζῳῆς καὶ θανάτου, πότερον ἰσχυρότερον, ἀπεκρίνατο τὴν ζῳήν τοσαῦτα κακὰ φέρουσαν. 64.5 ὁ δὲ τελευταῖος, μέχρι τίνος ἀνθρώπῳ καλῶς ἔχον ζῆν, “μέχρι οὗ μὴ νομίζει τὸ τεθνάναι τοῦ ζῆν ἄμεινον.” οὕτω δὴ τραπόμενος πρὸς τὸν δικαστὴν ἐκέλευσεν ἀποφαίνεσθαι. τοῦ δὲ ἕτερον ἑτέρου χεῖρον εἰρηκέναι φήσαντος “οὐκοῦν” ἔφη, “σὺ πρῶτος ἀποθανῇ τοιαῦτα κρίνων” “οὐκ ἄν γε,” εἶπεν, “ὦ βασιλεῦ, εἰ μὴ σὺ ψεύδῃ φήσας πρῶτον ἀποκτενεῖν τὸν ἀποκρινάμενον κάκιστα.”

64.1 Dos , prendeu dez, os que mais tinham convencido Sabas a revoltar-se e mais males tinham causado aos macedônios; como eles tinham fama de hábeis nas respostas e de falar pouco, propôs-lhes perguntas difíceis, dizendo que mataria primeiro o que não respondesse bem, e depois, um após o outro, os outros; e mandou que um, o mais velho, fosse o juiz. 64.2 O primeiro, perguntado se achava que os vivos eram mais numerosos que os mortos, disse que os vivos, porque os mortos já não existem. O segundo, perguntado se era a terra ou o mar que criava animais maiores, disse que a terra, porque o mar é uma parte dela. O terceiro, perguntado qual é o animal mais astuto, disse: “Aquele que até hoje o homem não conheceu.” 64.3 O quarto, interrogado sobre a razão por que fizera Sabas revoltar-se, respondeu: “Porque queria que ele vivesse com honra ou morresse com honra.” O quinto, perguntado se achava que o dia tinha vindo antes da noite, ou a noite antes do dia, disse: “O dia, por um dia.” E, como o rei se admirou, acrescentou que perguntas difíceis exigem também respostas difíceis. 64.4 Passando, então, ao sexto, perguntou-lhe como alguém poderia ser muito amado. “Se, sendo o mais poderoso”, disse, “não for temido.” Dos três que restavam, o primeiro, perguntado como alguém poderia, de homem, tornar-se deus, disse: “Se fizesse alguma coisa que um homem não pode fazer.” O seguinte, perguntado sobre a vida e a morte, qual era mais forte, respondeu que a vida, porque suporta tantos males. 64.5 E o último, perguntado até quando é bom ao homem viver, disse: “Até não achar que morrer é melhor que viver.” Então Alexandre se voltou para o juiz e mandou que desse a sentença. E, como ele disse que cada um tinha respondido pior que o outro, Alexandre disse: “Então tu serás o primeiro a morrer, por julgares assim.” “Não, ó rei”, disse ele, “a não ser que estejas mentindo, tu que disseste que matarias primeiro o que respondesse pior.”

65.1 Τούτους μὲν οὖν ἀφῆκε δωρησάμενος πρὸς δὲ τοὺς ἐν δόξῃ μάλιστα καὶ καθ’ αὑτοὺς ἐν ἡσυχίᾳ ζῶντας ἔπεμψεν Ὀνησίκριτον, ἀφικέσθαι δεόμενος πρὸς αὐτὸν, ὁ δὲ Ὀνησίκριτος ἦν φιλόσοφος τῶν Διογένει τῷ κυνικῷ συνεσχολακότων. 65.2 καὶ φησι τὸν μὲν Καλανὸν ὑβριστικῶς πάνυ καὶ τραχέως κελεύειν ἀποδύντα τὸν χιτῶνα γυμνὸν ἀκροᾶσθαι τῶν λόγων ἄλλως δὲ οὐ διαλέξεσθαι πρὸς αὐτὸν, οὐδ’ εἰ παρὰ τοῦ Διὸς ἀφῖκται τὸν δὲ Δάνδαμιν πρᾳότερον εἶναι, καὶ διακούσαντα περὶ Σωκράτους καὶ Πυθαγόρου καί Διογένους εἰπεῖν ὡς εὐφυεῖς μὲν αὐτῷ γεγονέναι δοκοῦσιν οἱ ἄνδρες, λίαν δὲ τοὺς νόμους αἰσχυνόμενοι βεβιωκέναι. 65.3 ἄλλοι δέ φασι τὸν Δάνδαμιν οὐδὲν εἰπεῖν ἀλλ’ ἢ τοσοῦτον μόνον “τίνος χάριν ὁ Ἀλέξανδρος ὁδὸν τοσαύτην δεῦρ’ ἦλθε;” τὸν μέντοι Καλανὸν ἔπεισεν ὁ Ταξίλης ἐλθεῖν πρὸς Ἀλέξανδρον. ἐκαλεῖτο δὲ Σφίνης ἐπεὶ δὲ κατ’ Ἰνδικὴν γλῶτταν τῷ καλὲ προσαγορεύων ἀντὶ τοῦ χαίρειν τοὺς ἐντυγχάνοντας ἠσπάζετο, Καλανὸς ὑπὸ τῶν Ἑλλήνων ὠνομάσθη. τοῦτον δὲ λέγεται καὶ τὸ παράδειγμα τῆς ἀρχῆς τῷ Ἀλεξάνδρῳ προθέσθαι. 65.4 καταβαλὼν γὰρ ἐν μέσῳ βύρσαν τινὰ ξηρὰν καὶ κατεσκληκυῖαν ἐπάτησε τὸ ἄκρον ἡ δὲ εἰς ἓν πιεσθεῖσα τοῖς ἄλλοις ἐπήρθη μέρεσι. καὶ τοῦτο περιϊὼν ἐν κύκλῳ καὶ πιέζων καθ’ ἕκαστον ἐδείκνυε γιγνόμενον, ἄχρι οὗ τὸ μέσον ἐπιστὰς κατέσχε καὶ πάντα οὕτως ἠρέμησεν. ἐβούλετο δὲ ἡ εἰκὼν ἔνδειξις εἶναι τοῦ τὰ μέσα δεῖν μάλιστα τῆς ἀρχῆς πιέζειν καὶ μὴ μακρὰν ἀποπλανᾶσθαι τὸν Ἀλέξανδρον.

65.1 A estes, então, deixou ir embora com presentes; e aos que tinham mais fama e viviam retirados, em paz, mandou Onesícrito, pedindo-lhes que viessem até ele. Onesícrito era um filósofo dos que tinham sido discípulos de Diógenes, o Cínico. 65.2 E ele diz que Calano, com muita insolência e aspereza, mandou que ele tirasse a túnica e escutasse nu o que ele dizia; de outro modo, não conversaria com ele, nem que viesse da parte de Zeus; mas que Dândamis foi mais brando e, depois de ouvir falar de Sócrates, de Pitágoras e de Diógenes, disse que esses homens lhe pareciam ter sido bem-dotados, mas que tinham vivido com respeito demais pelas leis. 65.3 Outros dizem que Dândamis não disse nada além disto: “Por que Alexandre fez um caminho tão longo para vir até aqui?” Mas Taxiles convenceu Calano a ir ter com Alexandre. Chamava-se Esfines; mas, como cumprimentava os que encontrava dizendo, na língua indiana, kale em vez de “salve”, os gregos o chamaram Calano. Conta-se que foi ele também quem pôs diante de Alexandre o exemplo do império. 65.4 Pois atirou no chão, no meio de todos, um couro seco e endurecido e pisou numa das pontas; o couro, comprimido num ponto, se levantou nos outros. E, andando em volta e pisando em cada parte, mostrava que isso acontecia, até que se pôs de pé no meio e o segurou, e assim tudo ficou quieto. A imagem queria mostrar que Alexandre devia apertar sobretudo o centro do seu império e não andar muito longe dele.

66.1 Ἡ δὲ διὰ τῶν ποταμῶν πρὸς τὴν θάλατταν ὑπαγωγὴ μηνῶν ἑπτὰ χρόνον ἀνάλωσεν. ἐμβαλὼν δὲ ταῖς ναυσὶν εἰς τὸν Ὠκεανόν ἀνέπλευσε πρὸς νῆσον ἣν Σκιλλοῦστιν αὐτὸς ὠνόμασεν, ἕτεροι δὲ Ψιλτοῦκιν. ἐνταῦθα δὲ ἀποβὰς ἔθυε τοῖς θεοῖς, καὶ τὴν φύσιν ἐπεῖδε τοῦ πελάγους καὶ τῆς παραλίας ὅσον ἐφικτὸν ἦν. εἶτα ἐπευξάμενος μηδένα μετ’ αὐτὸν ἀνθρώπων ὑπερβῆναι τοὺς ὅρους τῆς στρατείας ἀνέστρεφε. 66.2 καὶ τὰς μὲν ναῦς ἐκέλευσε περιπλεῖν ἐν δεξιᾷ τὴν Ἰνδικὴν ἐχούσας, ἡγεμόνα μὲν Νέαρχον ἀποδείξας, ἀρχικυβερνήτην δὲ Ὀνησίκριτον αὐτὸς δὲ πεζῇ δι’ Ὠρειτῶν πορευόμενος εἰς ἐσχάτην ἀπορίαν προήχθη καὶ πλῆθος ἀνθρώπων ἀπώλεσεν, ὥστε τῆς μαχίμου δυνάμεως μηδὲ τὸ τέταρτον ἐκ τῆς Ἰνδικῆς ἀπαγαγεῖν. καίτοι δώδεκα μὲν μυριάδες ἦσαν οἱ πεζοί, τὸ δ’ ἱππικὸν εἰς μυρίους καὶ πεντακισχιλίους. 66.3 ἀλλὰ καὶ νόσοι χαλεπαὶ καὶ δίαιται πονηραὶ καὶ καύματα ξηρὰ καὶ πλείστους ὁ λιμὸς διέφθειρεν, ἄσπορον χώραν ἐπιόντας ἀνθρώπων κακοβίων, ὀλίγα καὶ ἀγεννῆ πρόβατα κεκτημένων, ἃ τοὺς θαλαττίους ἰχθῦς εἰθισμένα προσφέρεσθαι σάρκα μοχθηρὰν εἶχε καὶ δυσώδη. μόλις οὖν ἐν ἡμέραις ἑξήκοντα ταύτην διελθὼν καὶ τῆς Γεδρωσίας ἁψάμενος εὐθὺς ἐν ἀφθόνοις ἦν πᾶσι, τῶν ἔγγιστα σατραπῶν καὶ βασιλέων παρασκευασάντων.

66.1 A descida pelos rios até o mar levou sete meses. Saindo com os navios para o Oceano, navegou até uma ilha a que ele mesmo deu o nome de Escilústis, e outros o de Psiltúcis. Ali desembarcou e sacrificou aos deuses, e observou a natureza do mar e de toda a costa até onde se podia chegar. Depois, rogando aos deuses que nenhum homem depois dele ultrapassasse os limites da sua expedição, voltou para trás. 66.2 Mandou que os navios fizessem a volta por mar, com a Índia à direita, nomeando Nearco comandante e Onesícrito chefe dos pilotos; e ele mesmo, marchando por terra através do país dos oritas, chegou à miséria extrema e perdeu uma multidão de homens, a ponto de não trazer da Índia nem a quarta parte das forças combatentes. E, no entanto, a infantaria era de cento e vinte mil homens, e a cavalaria chegava a quinze mil. 66.3 Mas doenças graves, alimentação ruim, calores secos e, sobretudo, a fome os destruíram, porque atravessavam uma terra sem cultivo, de homens que viviam mal e tinham poucas ovelhas, e mirradas, que, acostumadas a comer peixes do mar, tinham carne ruim e de mau cheiro. A custo, então, atravessou essa terra em sessenta dias e, assim que tocou a Gedrósia, viu-se na abundância de tudo, porque os e os reis mais próximos tinham preparado as provisões.

67.1 Ἀναλαβὼν οὖν ἐνταῦθα τὴν δύναμιν ἐξώρμησε κώμῳ χρώμενος ἐφ’ ἡμέρας ἑπτὰ διὰ τῆς Καρμανίας, αὐτὸν μὲν οὖν ἵπποι σχέδην ἐκόμιζον ὀκτώ, μετὰ τῶν ἑταίρων ὑπὲρ θυμέλης ἐν ὑψηλῷ καὶ περιφανεῖ πλαισίῳ πεπηγυίας εὐωχούμενον συνεχῶς ἡμέρας καὶ νυκτός· ἅμαξαι δὲ παμπληθεῖς, αἱ μὲν ἁλουργοῖς καὶ ποικίλοις περιβολαίοις, αἱ δ’ ὕλης ἀεὶ προσφάτου καὶ χλωρᾶς σκιαζόμεναι κλάδοις, εἵποντο τοὺς ἄλλους ἄγουσαι φίλους καὶ ἡγεμόνας ἐστεφανωμένους καὶ πίνοντας. 67.2 εἶδες δ’ ἂν οὐ πέλτην, οὐ κράνος, οὐ σάρισαν, ἀλλὰ φιάλαις καὶ ῥυτοῖς καὶ θηρικλείοις παρὰ τὴν ὁδὸν ἅπασαν οἱ στρατιῶται βαπτίζοντες ἐκ πίθων μεγάλων καὶ κρατήρων ἀλλήλοις προέπινον, οἱ μὲν ἐν τῷ προάγειν ἅμα καὶ βαδίζειν, οἱ δὲ κατακείμενοι. πολλὴ δὲ μοῦσα συρίγγων καὶ αὐλῶν ᾠδῆς τε καὶ ψαλμοῦ καὶ βακχείας γυναικῶν κατεῖχε πάντα τόπον. 67.3 τῷ δὲ ἀτάκτῳ καὶ πεπλανημένῳ τῆς πορείας παρείπετο καὶ παιδιὰ βακχικῆς ὕβρεως, ὡς τοῦ θεοῦ παρόντος αὐτοῦ καὶ συμπαραπέμποντος τὸν κῶμον. ἐπεὶ δὲ ἧκε τῆς Γεδρωσίας εἰς τὸ βασίλειον, αὖθις ἀνελάμβανε τὴν στρατιὰν πανηγυρίζων. 67.4 λέγεται δὲ μεθύοντα αὐτὸν θεωρεῖν ἀγῶνας χορῶν, τὸν δὲ ἐρώμενον Βαγώαν χορεύοντα νικῆσαι καὶ κεκοσμημένον διὰ τοῦ θεάτρου παρελθόντα καθίσαι παρ’ αὐτόν· ἰδόντας δὲ τοὺς Μακεδόνας κροτεῖν καὶ βοᾶν φιλῆσαι κελεύοντας, ἄχρι οὗ περιβαλὼν κατεφίλησεν.

67.1 Refazendo ali o exército, partiu em cortejo de festa e atravessou a Carmânia durante sete dias. Ele próprio era levado devagar por oito cavalos, banqueteando-se sem parar, dia e noite, com os Companheiros, sobre um estrado montado numa plataforma alta, que se via de longe; e uma quantidade enorme de carros seguia, uns com cobertas de púrpura e bordadas, outros à sombra de ramos de árvores sempre frescos e verdes, levando os outros amigos e comandantes, coroados e bebendo. 67.2 Não verias nem escudo, nem capacete, nem lança; mas, ao longo de todo o caminho, os soldados, mergulhando taças, chifres de beber e copos de Tericles em grandes jarros e crateras, brindavam uns aos outros, uns enquanto avançavam e caminhavam, outros deitados. Muita música de flautas de Pã e de flautas, de cantos, de liras e de mulheres em delírio báquico enchia todos os lugares. 67.3 E à desordem e à errância da marcha juntava-se também a brincadeira da licença báquica, como se o próprio deus estivesse presente e acompanhasse o cortejo. Quando chegou ao palácio real da Gedrósia, de novo deu descanso ao exército com festas. 67.4 Conta-se que, embriagado, assistia a concursos de coros, e que o seu amado Bagoas venceu dançando e, adornado, atravessou o teatro e se sentou ao lado dele; e que os macedônios, vendo isso, aplaudiram e gritaram que o beijasse, até que ele o abraçou e o beijou.

8 de 18 · índice