César
A carreira em Roma (5–14)
As palavras sublinhadas têm nota: toque para ver o sentido.
5.1 Τοῦ δὲ δήμου πρώτην μὲν ἀπόδειξιν τῆς πρὸς αὐτὸν εὐνοίας ἔλαβεν ὅτε πρὸς Γάϊον Ποπίλιον ἐρίσας ὑπὲρ χιλιαρχίας πρότερος ἀνηγορεύθη δευτέραν δὲ καὶ καταφανεστέραν ὅτε, τῆς Μαρίου γυναικὸς Ἰουλίας ἀποθανούσης, ἀδελφιδοῦς ὢν αὐτῆς ἐγκώμιόν τε λαμπρὸν ἐν ἀγορᾷ διῆλθε, καὶ περὶ τὴν ἐκφορὰν ἐτόλμησεν εἰκόνας Μαρίου προθέσθαι, τότε πρῶτον ὀφθείσας μετὰ τὴν ἐπὶ Σύλλα πολιτείαν, πολεμίων τῶν ἀνδρῶν κριθέντων. 5.2 ἐπὶ τούτῳ γὰρ ἐνίων καταβοησάντων τοῦ Καίσαρος ὁ δῆμος ἀντήχησε λαμπρῶς, δεξάμενος κρότῳ καὶ θαυμάσας ὥσπερ ἐξ Ἅιδου διὰ χρόνων πολλῶν ἀνάγοντα τὰς Μαρίου τιμὰς εἰς τὴν πόλιν. τὸ μὲν οὖν ἐπὶ γυναιξὶ πρεσβυτέραις λόγους ἐπιταφίους διεξιέναι πάτριον ἦν Ῥωμαίοις, νέαις δὲ οὐκ ὂν ἐν ἔθει πρῶτος εἶπε Καῖσαρ ἐπὶ τῆς ἑαυτοῦ γυναικὸς ἀποθανούσης· καὶ τοῦτο ἤνεγκεν αὐτῷ χάριν τινα καὶ συνεδημαγώγησε τῷ πάθει τοὺς πολλοὺς ὡς ἥμερον ἄνδρα καὶ περίμεστον ἤθους ἀγαπᾶν. 5.3 θάψας δὲ τὴν γυναῖκα ταμίας εἰς Ἰβηρίαν ἑνὶ τῶν στρατηγῶν Βέτερι συνεξῆλθεν, ὃν αὐτὸν τε τιμῶν ἀεὶ διετέλεσε καὶ τὸν υἱὸν πάλιν αὐτὸς ἄρχων ταμίαν ἐποίησε. γενόμενος δὲ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ἐκείνης τρίτην ἠγάγετο γυναῖκα Πομπηΐαν, ἔχων ἐκ Κορνηλίας θυγατέρα τὴν ὕστερον Πομπηΐῳ Μάγνῳ γαμηθεῖσαν. 5.4 χρώμενος δὲ ταῖς δαπάναις ἀφειδῶς, καὶ δοκῶν μὲν ἐφήμερον καὶ βραχεῖαν ἀντικαταλλάττεσθαι μεγάλων ἀναλωμάτων δόξαν, ὠνούμενος δὲ ταῖς ἀληθείαις τὰ μέγιστα μικρῶν, λέγεται πρὶν εἰς ἀρχήν τινα καθίστασθαι χιλίων καὶ τριακοσίων γενέσθαι χρεωφειλέτης ταλάντων. 5.5 ἐπεὶ δὲ τοῦτο μὲν ὁδοῦ τῆς Ἀππίας ἀποδειχθεὶς ἐπιμελητὴς πάμπολλα χρήματα προσανάλωσε τῶν ἑαυτοῦ, τοῦτο δὲ ἀγορανομῶν ζεύγη μονομάχων τριακόσια καὶ εἴκοσι παρέσχε καὶ ταῖς ἄλλαις περὶ θέατρα καὶ πομπὰς καὶ δεῖπνα χορηγίαις καὶ πολυτελείαις τὰς πρὸ αὐτοῦ κατέκλυσε φιλοτιμίας, οὕτω διέθηκε τὸν δῆμον ὡς καινὰς μὲν ἀρχὰς καινὰς δὲ τιμὰς ζητεῖν ἕκαστον, αἷς αὐτὸν ἀμείψαιντο.
5.1 A primeira prova da simpatia do povo por ele, César a teve quando disputou com Caio Popílio o militar e foi proclamado antes dele; a segunda, e mais evidente, quando, ao morrer Júlia, a mulher de Mário, de quem era sobrinho, fez no fórum um brilhante elogio dela e, no cortejo fúnebre, ousou expor retratos de Mário, vistos então pela primeira vez desde o governo de Sula, porque aqueles homens tinham sido declarados inimigos públicos. 5.2 Como alguns gritaram contra César por isso, o povo respondeu com força, acolheu-o com aplausos e admirou-o por trazer de volta à cidade, depois de tanto tempo, como que do Hades, as honras de Mário. Fazer o elogio fúnebre das mulheres de idade era costume antigo dos romanos; das jovens não era hábito, e César foi o primeiro a fazê-lo, quando lhe morreu a mulher. Também isso lhe trouxe algum favor e, pelo sentimento, ajudou a ganhar o povo, que passou a amá-lo como homem brando e cheio de afeto. 5.3 Depois de enterrar a mulher, foi para a Hispânia como de um dos , Vétere, a quem sempre continuou a honrar; e, mais tarde, quando ele mesmo tinha o comando, fez do filho dele o seu . Terminado aquele cargo, tomou por terceira mulher Pompeia; de Cornélia tinha uma filha, que depois se casou com Pompeu Magno. 5.4 Gastava sem poupar, e parecia comprar por grandes despesas uma fama passageira e curta, mas na verdade comprava barato as coisas de maior valor; diz-se que, antes de assumir qualquer cargo, chegou a dever mil e trezentos . 5.5 Primeiro, nomeado curador da Via Ápia, gastou do seu bolso enormes somas; depois, como , deu trezentos e vinte pares de gladiadores e, com o resto das despesas e do luxo nos teatros, nos cortejos e nos banquetes, afogou as liberalidades de todos os que vieram antes dele. Com isso, dispôs o povo de tal modo que cada um procurava cargos novos e honras novas com que lhe retribuir.
6.1 Δυεῖν δὲ οὐσῶν ἐν τῇ πόλει στάσεων, τῆς μὲν ἀπὸ Σύλλα μέγα δυναμένης, τῆς δὲ Μαριανῆς, ἣ τότε κατεπτήχει καὶ διέσπαστο κομιδῇ ταπεινὰ πράττουσα, ταύτην ἀναρρῶσαι καὶ προσαγαγέσθαι βουλόμενος ἐν ταῖς ἀγορανομικαῖς φιλοτιμίαις ἀκμὴν ἐχούσαις εἰκόνας ἐποιήσατο Μαρίου κρύφα καὶ Νίκας τροπαιοφόρους, ἃς φέρων νυκτὸς εἰς τὸ Καπιτώλιον ἀνέστησεν. 6.2 ἅμα δὲ ἡμέρᾳ τοὺς θεασαμένους μαρμαίροντα πάντα χρυσῷ καὶ τέχνῃ κατεσκευασμένα περιττῶς διεδήλου δὲ γράμμασι τὰ Κιμβρικὰ κατορθώματα θάμβος ἔσχε τῆς τόλμης τοῦ ἀναθέντος (οὐ γὰρ ἦν . ἄδηλος), ταχὺ δὲ περιϊὼν ὁ λόγος ἤθροιζε πάντας ἀνθρώπους πρὸς τὴν ὄψιν· 6.3 ἀλλ’ οἱ μὲν ἐβόων τυραννίδα πολιτεύεσθαι Καίσαρα, νόμοις καὶ δόγμασι κατορωρυγμένας ἐπανιστάντα τιμάς, καὶ τοῦτο πεῖραν ἐπὶ τὸν δῆμον εἶναι προμαλαττόμενον, εἰ τετιθάσευται ταῖς φιλοτιμίαις ὑπ’ αὐτοῦ καὶ δίδωσι παίζειν τοιαῦτα καὶ καινοτομεῖν, οἱ δὲ Μαριανοὶ παραθαρρύναντες ἀλλήλους πλήθει τε θαυμαστοὶ ὅσοι διεφάνησαν ἐξαίφνης, καὶ κρότῳ κατεῖχον τὸ Καπιτώλιον· 6.4 πολλοῖς δὲ καὶ δάκρυα τὴν Μαρίου θεωμένοις ὄψιν ὑφ’ ἡδονῆς ἐχώρει, καὶ μέγας ἦν ὁ Καῖσαρ ἐγκωμίοις αἰρόμενος, ὡς ἀντὶ πάντων ἄξιος εἴη ὁ ἀνὴρ τῆς Μαρίου συγγενείας, συναχθείσης δὲ περὶ τούτων τῆς βουλῆς, Κάτλος Λουτάτιος, ἀνὴρ εὐδοκιμῶν τότε μάλιστα Ῥωμαίων, ἀναστὰς καὶ κατηγορήσας Καίσαρος ἐπεφθέγξατο τὸ μνημονευόμενον· “οὐκέτι γὰρ ὑπονόμοις,” ἔφη, “Καῖσαρ, ἀλλ’ ἤδη μηχαναῖς αἱρεῖ τὴν πολιτείαν.” ἐπεὶ δὲ ἀπολογησάμενος πρὸς ταῦτα Καῖσαρ ἔπεισε τὴν σύγκλητον, ἔτι μᾶλλον οἱ θαυμάζοντες αὐτὸν ἐπήρθησαν, καὶ παρεκελεύοντο μηδενὶ τοῦ φρονήματος ὑφίεσθαι πάντων γὰρ ἑκόντι τῷ δήμῳ περιέσεσθαι καὶ πρωτεύσειν.
6.1 Havia na cidade dois partidos: o de Sula, muito poderoso, e o de Mário, que naquele tempo andava acuado, disperso e em situação humilhante. Querendo reanimá-lo e trazê-lo para o seu lado, quando estavam no auge as liberalidades da sua , César mandou fazer às escondidas estátuas de Mário e Vitórias carregando troféus, e de noite as levou e ergueu no Capitólio. 6.2 Ao amanhecer, os que viram tudo aquilo, reluzente de ouro e trabalhado com arte primorosa, com letreiros que lembravam as vitórias sobre os cimbros, ficaram pasmos com a ousadia de quem as tinha dedicado (porque não havia dúvida de quem fora), e a notícia, correndo depressa, juntou toda a gente para ver. 6.3 Uns gritavam que César procurava a tirania, ressuscitando honras enterradas por leis e decretos, e que aquilo era um teste do povo, já amaciado por ele, para ver se estava domesticado pelas suas liberalidades e se lhe permitia aqueles jogos e aquelas novidades. Mas os partidários de Mário, encorajando-se uns aos outros, apareceram de repente em número espantoso e encheram o Capitólio de aplausos. 6.4 Muitos, ao verem a figura de Mário, choravam de alegria, e César era exaltado com grandes elogios, como o único homem, entre todos, digno do parentesco com Mário. Reuniu-se o senado por causa disso, e Lutácio Catulo, homem dos mais estimados de Roma naquele tempo, levantou-se, acusou César e soltou a frase que ficou na memória: “César”, disse ele, “já não toma a república com , mas já com máquinas de guerra.” Mas, como César se defendeu e convenceu o senado, os que o admiravam se exaltaram ainda mais e o exortavam a não abaixar o seu orgulho diante de ninguém, porque, com a boa vontade do povo, havia de vencer a todos e ser o primeiro.
7.1 Ἐν δὲ τούτῳ καὶ Μετέλλου τοῦ ἀρχιερέως τελευτήσαντος καὶ τὴν ἱερωσύνην περιμάχητον οὖσαν Ἰσαυρικοῦ καὶ Κάτλου μετιόντων, ἐπιφανεστάτων ἀνδρῶν καὶ μέγιστον ἐν βουλῇ δυναμένων, οὐχ ὑπεῖξεν αὐτοῖς ὁ Καῖσαρ, ἀλλὰ καταβὰς εἰς τὸν δῆμον ἀντιπαρήγγελλεν. 7.2 ἀγχωμάλου δὲ τῆς σπουδῆς φαινομένης, ὁ Κάτλος, ἀπὸ μείζονος ἀξίας μᾶλλον ὀρρωδῶν τὴν ἀδηλότητα, προσέπεμψε πείθων ἀποστῆναι τὸν Καίσαρα τῆς φιλοτιμίας ἐπὶ πολλοῖς χρήμασιν. ὁ δὲ καὶ πλείω προσδανεισάμενος ἔφη διαγωνιεῖσθαι.τῆς δ’ ἡμέρας ἐνστάσης καὶ τῆς μητρὸς ἐπὶ τὰς θύρας αὐτὸν οὐκ ἀδακρυτὶ προπεμπούσης, ἀσπασάμενος αὐτήν, “ὦ μῆτερ,” εἶπε, “τήμερον ἢ ἀρχιερέα τὸν υἱὸν ἢ φυγάδα ὄψει.” 7.3 διενεχθείσης δὲ τῆς ψήφου καὶ γενομένης ἁμίλλης ἐκράτησε, καὶ παρέσχε τῇ βουλῇ καὶ τοῖς ἀρίστοις φόβον ὡς ἐπὶ πᾶν θρασύτητος προάξων τὸν δῆμον. ὅθεν οἱ περὶ Πείσωνα καὶ Κάτλον ᾐτιῶντο Κικέρωνα φεισάμενον Καίσαρος ἐν τοῖς περὶ Κατιλίναν λαβὴν παρασχόντος. 7.4 ὁ γὰρ δὴ Κατιλίνας οὐ μόνον τὴν πολιτείαν μεταβαλεῖν, ἀλλ’ ὅλην ἀνελεῖν τὴν ἡγεμονίαν καὶ πάντα τὰ πράγματα συγχέαι διανοηθεὶς αὐτὸς μὲν ἐξέπεσε, περιπταίσας ἐλάττοσιν ἐλέγχοις πρὸ τοῦ τὰς ἐσχάτας αὐτοῦ βουλὰς ἀποκαλυφθῆναι, Λέντλον δὲ καὶ Κέθηγον ἐν τῇ πόλει διαδόχους ἀπέλιπε τῆς συνωμοσίας, οἷς εἰ μὲν κρύφα παρεῖχέ τι θάρσους καὶ δυνάμεως ὁ Καῖσαρ ἄδηλόν ἐστιν, ἐν δὲ τῇ βουλῇ κατὰ κράτος ἐξελεγχθέντων καὶ Κικέρωνος τοῦ ὑπάτου γνώμας ἐρωτῶντος περὶ κολάσεως ἕκαστον, 7.5 οἱ μὲν ἄλλοι μέχρι Καίσαρος θανατοῦν ἐκέλευον, ὁ δὲ Καῖσαρ ἀναστὰς λόγον διῆλθε πεφροντισμένον, ὡς ἀποκτεῖναι μὲν ἀκρίτους ἄνδρας ἀξιώματι καὶ γένει λαμπροὺς οὐ δοκεῖ πάτριον οὐδὲ δίκαιον εἶναι, μὴ μετὰ τῆς ἐσχάτης ἀνάγκης, εἰ δὲ φρουροῖντο δεθέντες ἐν πόλεσι τῆς Ἰταλίας ἃς ἂν αὐτὸς ἕληται Κικέρων, μέχρι οὗ καταπολεμηθῇ Κατιλίνας, ὕστερον ἐν εἰρήνῃ καὶ καθ’ ἡσυχίαν περὶ ἑκάστου τῇ βουλῇ γνῶναι παρέξει.
7.1 Nesse tempo morreu também Metelo, o máximo, e o cargo, muito disputado, era pretendido por Isáurico e por Catulo, homens dos mais ilustres e dos mais poderosos no senado. César não lhes cedeu: foi ao povo e apresentou-se como candidato contra eles. 7.2 Como o empenho dos dois lados parecia equilibrado, Catulo, que por estar numa posição mais alta temia mais a incerteza, mandou propor a César, por muito dinheiro, que desistisse da candidatura; mas César respondeu que pediria ainda mais dinheiro emprestado e iria até o fim na disputa. Chegou o dia, e a mãe o acompanhou até a porta, não sem lágrimas; ele a abraçou e disse: “Mãe, hoje verás o teu filho máximo ou exilado.” 7.3 Feita a votação, depois de uma disputa acirrada, venceu, e deu ao senado e aos nobres o temor de que levaria o povo a toda espécie de audácia. Por isso Pisão e Catulo e os seus acusavam Cícero de ter poupado César no caso de Catilina, quando ele dera motivo para ser apanhado. 7.4 Catilina, de fato, que tinha planejado não só mudar o regime, mas destruir todo o império e lançar tudo na confusão, foi expulso da cidade, porque tropeçou em provas menores antes que se descobrissem os seus planos extremos; mas deixou na cidade Lêntulo e Cetego para continuar a conjuração. Se César lhes dava às escondidas algum ânimo e algum apoio, não se sabe; mas, quando eles foram cabalmente desmascarados no senado e o cônsul Cícero perguntava a cada um o seu parecer sobre o castigo, 7.5 os outros, até chegar a vez de César, votavam pela morte; César, porém, levantou-se e fez um discurso bem pensado: não lhe parecia nem conforme aos costumes dos antepassados nem justo matar sem julgamento homens ilustres pela dignidade e pela família, a não ser em extrema necessidade; mas, se fossem guardados presos nas cidades da Itália que o próprio Cícero escolhesse, até que Catilina fosse vencido, depois o senado poderia decidir sobre cada um em paz e com calma.
8.1 Οὕτω δὲ τῆς γνώμης φιλανθρώπου φανείσης καὶ τοῦ λόγου δυνατῶς ἐπ’ αὐτῇ ῥηθέντος οὕ μόνον οἱ μετὰ τοῦτον ἀνιστάμενοι προσετίθεντο, πολλοὶ δὲ καὶ τῶν πρὸ αὐτοῦ τὰς εἰρημένας γνώμας ἀπειπάμενοι πρὸς τὴν ἐκείνου μετέστησαν, ἕως ἐπὶ Κάτωνα τὸ πρᾶγμα καὶ Κάτλον περιῆλθε, τούτων δὲ νεανικῶς ἐναντιωθέντων, Κάτωνος δὲ καὶ τὴν ὑπόνοιαν ἅμα τῷ λόγῳ συνεπερείσαντος αὐτῷ καὶ συγκατεξαναστάντος ἐρρωμένως, 8.2 οἱ μὲν ἄνδρες ἀποθανούμενοι παρεδόθησαν, Καίσαρι δὲ τῆς βουλῆς ἐξιόντι πολλοὶ τῶν Κικέρωνα φρουρούντων τότε νέων γυμνὰ τὰ ξίφη συνδραμόντες ἐπέσχον. ἀλλὰ Κουρίων τε λέγεται τῇ τηβέννῳ περιβαλὼν ὑπεξαγαγεῖν, αὐτός τε ὁ Κικέρων, ὡς οἱ νεανίσκοι προσέβλεψαν, ἀνανεῦσαι, φοβηθεὶς τὸν δῆμον, ἢ τὸν φόνον ὅλως ἄδικον καὶ παράνομον ἡγούμενος. 8.3 τοῦτο μὲν οὖν οὐκ οἶδα ὅπως ὁ Κικέρων, εἴπερ ἦν ἀληθές, ἐν τῷ περὶ τῆς ὑπατείας οὐκ ἔγραψεν αἰτίαν δὲ εἶχεν ὕστερον ὡς ἄριστα τῷ καιρῷ τότε παρασχόντι κατὰ τοῦ Καίσαρος μὴ χρησάμενος, ἀλλ’ ἀποδειλιάσας τὸν δῆμον ὑπερφυῶς περιεχόμενον τοῦ Καίσαρος, ὅς γε καὶ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας εἰς τὴν βουλὴν εἰσελθόντος αὐτοῦ καὶ περὶ ὧν ἐν ὑποψίαις ἦν ἀπολογουμένου καὶ περιπίπτοντος θορύβοις πονηροῖς, ἐπειδὴ πλείων τοῦ συνήθους ἐγίγνετο τῇ βουλῇ καθεζομένῃ χρόνος, ἐπῆλθε μετὰ κραυγῆς καὶ περιέστη τὴν σύγκλητον, ἀπαιτῶν τὸν ἄνδρα καὶ κελεύων ἀφεῖναι. 8.4 διὸ καὶ Κάτων φοβηθεὶς μάλιστα τὸν ἐκ τῶν ἀπόρων νεωτερισμὸν, οἳ τοῦ παντὸς ὑπέκκαυμα πλήθους ἦσαν ἐν τῷ Καίσαρι τὰς ἐλπίδας ἔχοντες, ἔπεισε τὴν σύγκλητον ἀπονεῖμαι σιτηρέσιον αὐτοῖς ἔμμηνον, ἐξ οὗ δαπάνης μὲν ἑπτακόσιαι πεντήκοντα μυριάδες ἐνιαύσιοι προσεγίνοντο τοῖς ἄλλοις ἀναλώμασι, τὸν μέντοι μέγαν ἐν τῷ παρόντι φόβον ἔσβεσε περιφανῶς τὸ πολίτευμα τοῦτο, καὶ τὸ πλεῖστον ἀπέρρηξε τῆς Καίσαρος δυνάμεως καὶ διεσκέδασεν ἐν καιρῷ, στρατηγεῖν μέλλοντος καὶ φοβερωτέρου διὰ τὴν ἀρχὴν ὄντος.
8.1 O parecer mostrou-se tão humano, e o discurso que o defendia foi tão eloquente, que não só os que falaram depois dele o apoiaram, mas também muitos dos que tinham falado antes renunciaram ao seu parecer e passaram para o dele, até que a vez chegou a Catão e a Catulo. Estes se opuseram com veemência, e Catão, no seu discurso, ainda lançou sobre César a suspeita e levantou-se contra ele com toda a força; 8.2 e os homens foram entregues à morte. Quando César saía do senado, muitos dos jovens que naquele tempo guardavam Cícero correram para ele de espada nua e o cercaram. Mas diz-se que Cúrio o envolveu na sua toga e o tirou dali, e que o próprio Cícero, quando os jovens olharam para ele, fez sinal que não, ou por medo do povo, ou por julgar aquele assassinato de todo injusto e contra a lei. 8.3 Não sei por que Cícero, se isso era verdade, não o escreveu no livro sobre o seu consulado; mas depois foi acusado de não ter aproveitado a ocasião excelente que então se oferecera contra César, por ter tido medo do povo, que se apegava a César de modo extraordinário. Pois, poucos dias depois, quando César entrou no senado e se defendia das suspeitas que havia contra ele e era recebido com tumultos hostis, como a sessão se prolongava mais que de costume, o povo veio aos gritos e cercou o senado, reclamando o homem e exigindo que o soltassem. 8.4 Por isso também Catão, temendo sobretudo uma revolta dos pobres, que eram a faísca de toda a multidão e punham as suas esperanças em César, convenceu o senado a lhes dar uma ração mensal de trigo, com o que se somaram às outras despesas sete milhões e quinhentas mil por ano. Mas essa medida apagou de modo evidente o grande medo daquele momento, e quebrou e dispersou a maior parte do poder de César no momento certo, quando ele estava para ser e seria mais temível por causa do cargo.
9.1 Οὐ μὴν ἀπέβη τι ταραχῶδες ἀπ’ αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ τύχη τις ἄχαρις τῷ Καίσαρι συνηνέχθη περὶ τὸν οἶκον. Πόπλιος Κλώδιος ἦν ἀνὴρ γένει μὲν εὐπατρίδης καὶ πλούτῳ καὶ λόγῳ λαμπρός, ὕβρει δὲ καὶ θρασύτητι τῶν ἐπὶ βδελυρίᾳ περιβοήτων οὐδενὸς δεύτερος. 9.2 οὗτος ἤρα Πομπηΐας τῆς Καίσαρος γυναικὸς οὐδὲ αὐτῆς ἀκούσης, ἀλλὰ φυλακαί τε τῆς γυναικωνίτιδος ἀκριβεῖς ἦσαν, ἥ τε μήτηρ τοῦ Καίσαρος Αὐρηλία, γυνὴ σώφρων, περιέπουσα τὴν νύμφην ἀεὶ χαλεπὴν καὶ παρακεκινδυνευμένην αὐτοῖς ἐποίει τὴν ἔντευξιν. 9.3 ἔστι δὲ Ῥωμαίοις θεὸς ἣν Ἀγαθὴν ὀνομάζουσιν, ὥσπερ Ἕλληνες Γυναικείαν. καὶ Φρύγες μὲν οἰκειούμενοι Μίδα μητέρα τοῦ βασιλέως γενέσθαι φασί, Ῥωμαῖοι δὲ νύμφην δρυάδα Φαύνῳ συνοικήσασαν, Ἕλληνες δὲ τῶν Διονύσου μητέρων τὴν ἄρρητον. ὅθεν ἀμπελίνοις τε τὰς σκηνὰς κλήμασιν ἑορτάζουσαι κατερέφουσι, καὶ δράκων ἱερὸς παρακαθίδρυται τῇ θεῷ κατὰ τὸν μῦθον. ἄνδρα δὲ προσελθεῖν οὐ θέμις οὐδ’ ἐπὶ τῆς οἰκίας γενέσθαι τῶν ἱερῶν ὀργιαζομένων αὐταὶ δὲ καθ’ ἑαυτὰς αἱ γυναῖκες πολλὰ τοῖς Ὀρφικοῖς ὁμολογοῦντα δρᾶν λέγονται περὶ τὴν ἱερουργίαν. 9.4 ὅταν οὖν ὁ τῆς ἑορτῆς καθήκῃ χρόνος, ὑπατεύοντος ἢ στρατηγοῦντος ἀνδρός, αὐτὸς μὲν ἐξίσταται καὶ πᾶν τὸ ἄρρεν, ἡ δὲ γυνὴ τὴν οἰκίαν παραλαβοῦσα διακοσμεῖ, καὶ τὰ μέγιστα νύκτωρ τελεῖται, παιδιᾶς ἀναμεμιγμένης ταῖς παννυχίσι καὶ μουσικῆς ἅμα πολλῆς παρούσης.
9.1 No entanto, nada de turbulento resultou da sua ; mas aconteceu a César um infortúnio desagradável na sua casa. Públio Clódio era um homem de família patrícia, notável pela riqueza e pela eloquência, mas que em insolência e audácia não ficava atrás de nenhum dos que eram famosos pela sua torpeza. 9.2 Ele amava Pompeia, a mulher de César, e ela também não o recusava; mas os aposentos das mulheres eram vigiados com rigor, e a mãe de César, Aurélia, mulher de bons costumes, que estava sempre em volta da nora, tornava os encontros difíceis e arriscados para eles. 9.3 Os romanos têm uma deusa a que chamam Boa, como os gregos têm a Deusa das Mulheres. Os frígios a reclamam para si e dizem que foi a mãe do rei Midas; os romanos, que foi uma ninfa dríade, mulher de Fauno; os gregos, que é, entre as mães de Dioniso, aquela cujo nome não se pode dizer. Por isso, na festa, as mulheres cobrem as tendas com ramos de videira, e uma serpente sagrada fica junto da deusa, conforme o mito. Não é permitido a um homem aproximar-se, nem mesmo estar na casa quando se celebram os ritos; as mulheres, sozinhas, fazem durante a cerimônia, segundo se diz, muitas coisas parecidas com os ritos órficos. 9.4 Quando chega o tempo da festa, o marido, se é cônsul ou , sai de casa com todos os homens, e a mulher toma conta da casa e a enfeita; as cerimônias principais se fazem de noite, com brincadeiras misturadas às vigílias e muita música ao mesmo tempo.
10.1 Ταύτην τότε τὴν ἑορτὴν τῆς Πομπηΐας ἐπιτελούσης, ὁ Κλώδιος οὔπω γενειῶν καὶ διὰ τοῦτο λήσειν οἰόμενος ἐσθῆτα καὶ σκευὴν ψαλτρίας ἀναλαβὼν ἐχώρει, νέᾳ γυναικὶ τὴν ὄψιν ἐοικώς. καὶ ταῖς θύραις ἐπιτυχὼν ἀνεῳγμέναις εἰσήχθη μὲν ἀδεῶς ὑπὸ τῆς συνειδυίας θεραπαινίδος, 10.2 ἐκείνης δὲ προδραμούσης ὡς τῇ Πομπηΐᾳ φράσειε, καὶ γενομένης διατριβῆς, περιμένειν μὲν ὅπου κατελείφθη τῷ Κλωδίῳ μὴ καρτεροῦντι, πλανωμένῳ δ’ ἐν οἰκίᾳ μεγάλῃ καὶ περιφεύγοντι τὰ φῶτα προσπεσοῦσα τῆς Αὐρηλίας ἀκόλουθος ὡς δὴ γυνὴ γυναῖκα παίζειν προὐκαλεῖτο, καὶ μὴ βουλόμενον εἰς τὸ μέσον εἷλκε, καὶ τίς ἐστι καὶ πόθεν ἐπυνθάνετο. 10.3 τοῦ δὲ Κλωδίου φήσαντος Ἅβραν περιμένειν Πομπηΐας, αὐτὸ τοῦτο καλουμένην, καὶ τῇ φωνῇ γενομένου καταφανοῦς, ἡ μὲν ἀκόλουθος εὐθὺς ἀπεπήδησε κραυγῇ πρὸς τὰ φῶτα καὶ τὸν ὄχλον, ἄνδρα πεφωρακέναι βοῶσα, τῶν δὲ γυναικῶν διαπτοηθεισῶν ἡ Αὐρηλία τὰ μὲν ὄργια τῆς θεοῦ κατέπαυσε καὶ συνεκάλυψεν, αὐτὴ δὲ τὰς θύρας ἀποκλεῖσαι κελεύσασα περιῄει τὴν οἰκίαν ὑπὸ λαμπάδων, ζητοῦσα τὸν Κλώδιον. 10.4 εὑρίσκεται δ’ εἰς οἴκημα παιδίσκης ᾗ συνεισῆλθε καταπεφευγώς καὶ γενόμενος φανερὸς ὑπὸ τῶν γυναικῶν ἐξελαύνεται διὰ τῶν θυρῶν, τὸ δὲ πρᾶγμα καὶ νυκτὸς εὐθὺς αἱ γυναῖκες ἀπιοῦσαι τοῖς αὑτῶν ἔφραζον ἀνδράσι, καὶ μεθ’ ἡμέραν ἐχώρει διὰ τῆς πόλεως λόγος ὡς ἀθέσμοις ἐπικεχειρηκότος τοῦ Κλωδίου καὶ δίκην οὐ τοῖς ὑβρισμένοις μόνον, ἀλλὰ καὶ τῇ πόλει καὶ τοῖς θεοῖς ὀφείλοντος. 10.5 ἐγράψατο μὲν οὖν τὸν Κλώδιον εἷς τῶν δημάρχων ἀσεβείας, καὶ συνέστησαν ἐπ’ αὐτὸν οἱ δυνατώτατοι τῶν ἀπὸ τῆς βουλῆς, ἄλλας τε δεινὰς ἀσελγείας καταμαρτυροῦντες καὶ μοιχείαν ἀδελφῆς, ἣ Λευκούλλῳ συνῳκήκει. πρὸς δὲ τὰς τούτων σπουδὰς ὁ δῆμος ἀντιτάξας ἑαυτὸν ἤμυνε τῷ Κλωδίῳ, καὶ μέγα πρὸς τοὺς δικαστὰς ὄφελος ἦν ἐκπεπληγμένους καὶ δεδοικότας τὸ πλῆθος. 10.6 ὁ δὲ Καῖσαρ ἀπεπέμψατο μὲν εὐθὺς τὴν Πομπηΐαν, μάρτυς δὲ πρὸς τὴν δίκην κληθεὶς οὐδὲν ἔφη τῶν λεγομένων κατὰ τοῦ Κλωδίου γιγνώσκειν. ὡς δὲ τοῦ λόγου παραδόξου φανέντος ὁ κατήγορος ἠρώτησε, “πῶς οὖν ἀπεπέμψω τὴν γυναῖκα;” “ὃτι,” ἔφη, “τὴν ἐμὴν ἠξίουν μηδὲ ὑπονοηθῆναι.” ταῦτα οἱ μὲν οὕτω φρονοῦντα τὸν Καίσαρα λέγουσιν εἰπεῖν, οἱ δὲ τῷ δήμῳ χαριζόμενον ὡρμημένῳ σῴζειν τὸν Κλώδιον. 10.7 ἀποφεύγει δ’ οὖν τὸ ἔγκλημα τῶν πλείστων δικαστῶν συγκεχυμένοις τοῖς γράμμασι τὰς γνώμας ἀποδόντων, ὅπως μὴτε παρακινδυνεύσωσιν ἐν τοῖς πολλοῖς καταψηφισάμενοι μήτε ἀπολύσαντες ἀδοξήσωσι παρὰ τοῖς ἀρίστοις.
10.1 Daquela vez era Pompeia que celebrava essa festa, e Clódio, que ainda não tinha barba e por isso pensava passar despercebido, vestiu-se e enfeitou-se como uma tocadora de harpa e foi para lá, parecido com uma moça. Encontrou a porta aberta e entrou sem perigo, levado pela criada que sabia de tudo; 10.2 mas ela correu na frente para avisar Pompeia e demorou-se, e Clódio não teve paciência de esperar onde ela o deixara; andava pela casa, que era grande, fugindo das luzes, quando uma criada de Aurélia deu com ele e, como uma mulher a outra, convidou-o a brincar e, como ele não quisesse, puxou-o para o meio e perguntou quem era e de onde vinha. 10.3 Clódio respondeu que esperava a Abra de Pompeia (era esse mesmo o nome da criada), e a voz o traiu; a criada de Aurélia pulou logo para trás, gritando, em direção às luzes e à multidão, e bradava que tinha apanhado um homem. As mulheres se apavoraram; Aurélia interrompeu os ritos da deusa e cobriu os objetos sagrados e, mandando fechar as portas, percorreu a casa com tochas, procurando Clódio. 10.4 Ele foi encontrado no quarto da escrava com quem tinha entrado, onde se refugiara; descoberto, foi posto pelas mulheres porta afora. Ainda de noite, ao voltar para casa, as mulheres contaram o caso aos maridos, e de manhã corria pela cidade o boato de que Clódio tinha cometido um sacrilégio e devia reparação não só aos que ofendera, mas também à cidade e aos deuses. 10.5 Um dos tribunos da plebe o acusou de impiedade, e os mais poderosos do senado se uniram contra ele, testemunhando outras devassidões terríveis e o adultério com a irmã, que tinha sido casada com Lúculo. Mas o povo se pôs contra o empenho deles e defendeu Clódio, e isso lhe valeu muito diante dos juízes, que estavam assombrados e com medo da multidão. 10.6 César repudiou logo Pompeia; mas, chamado como testemunha no processo, disse que não sabia nada do que se dizia contra Clódio. Como a resposta pareceu estranha, o acusador perguntou: “Então por que repudiaste a tua mulher?” “Porque”, disse ele, “eu exigia que a minha nem sequer fosse suspeita.” Uns dizem que César disse isso porque pensava assim; outros, que foi para agradar ao povo, que estava decidido a salvar Clódio. 10.7 Seja como for, Clódio foi absolvido da acusação, porque a maior parte dos juízes deu o voto com as letras embaralhadas, para não se arriscar diante do povo, se o condenassem, nem ficar mal com os nobres, se o absolvessem.
11.1 Ὁ δὲ Καῖσαρ εὐθὺς ἀπὸ τῆς στρατηγίας τῶν ἐπαρχιῶν τὴν Ἰβηρίαν λαβών, ὡς ἦν δυσδιάθετον αὐτῷ τὸ περὶ τοὺς δανειστὰς ἐνοχλοῦντας ἐξιόντι καὶ καταβοῶντας, ἐπὶ Κράσσον κατέφυγε πλουσιώτατον ὄντα Ῥωμαίων, δεόμενον δὲ τῆς Καίσαρος ἀκμῆς καὶ θερμότητος ἐπὶ τὴν πρὸς Πομπήϊον ἀντιπολιτείαν. ἀναδεξαμένου δὲ τοῦ Κράσσου τοὺς μάλιστα χαλεποὺς καὶ ἀπαραιτήτους τῶν δανειστῶν καὶ διεγγυήσαντος ὀκτακοσίων καὶ τριάκοντα ταλάντων, οὕτως ἐξῆλθεν ἐπὶ τὴν ἐπαρχίαν. 11.2 λέγεται δέ, τὰς Ἄλπεις ὑπερβάλλοντος αὐτοῦ καὶ πολίχνιόν τι βαρβαρικὸν οἰκούμενον ὑπὸ ἀνθρώπων παντάπασιν ὀλίγων καὶ λυπρὸν παρερχομένου, τοὺς ἑταίρους ἅμα γέλωτι καὶ μετὰ παιδιᾶς “ἦ που” φάναι “κἀνταῦθά τινές εἰσιν ὑπὲρ ἀρχῶν φιλοτιμίαι καὶ περὶ πρωτείων ἅμιλλαι καὶ φθόνοι τῶν δυνατῶν πρὸς ἀλλήλους;” τὸν δὲ Καίσαρα σπουδάσαντα πρὸς αὐτοὺς εἰπεῖν, “ἐγὼ μὲν ἐβουλόμην παρὰ τούτοις εἶναι μᾶλλον πρῶτος ἢ παρὰ Ῥωμαίοις δεύτερος.” 11.3 ὁμοίως δὲ πάλιν ἐν Ἰβηρίᾳ, σχολῆς οὔσης ἀναγινώσκοντά τι τῶν περὶ Ἀλεξάνδρου γεγραμμένων σφόδρα γενέσθαι πρὸς ἑαυτῷ πολὺν χρόνον, εἶτα καὶ δακρῦσαι· τῶν δὲ φίλων θαυμασάντων τὴν αἰτίαν εἰπεῖν “οὐ δοκεῖ ὑμῖν ἄξιον εἶναι λύπης, εἰ τηλικοῦτος μὲν ὢν Ἀλέξανδρος ἤδη τοσούτων ἐβασίλευεν, ἐμοὶ δὲ λαμπρὸν οὐδὲν οὔπω πέπρακται;”
11.1 César, logo depois da , recebeu entre as províncias a Hispânia; e, como não conseguia dar jeito nos credores, que o importunavam na saída e gritavam contra ele, recorreu a Crasso, o mais rico dos romanos, que precisava do vigor e do ardor de César para a sua luta política contra Pompeu. Crasso se encarregou dos credores mais duros e implacáveis e ficou como fiador de oitocentos e trinta ; e assim César partiu para a província. 11.2 Diz-se que, quando ele atravessava os Alpes e passava por uma aldeia bárbara, habitada por pouquíssima gente e miserável, os companheiros, rindo e brincando, perguntaram: “Será que também aqui há ambições por cargos, disputas pelo primeiro lugar e invejas dos poderosos uns contra os outros?” E César lhes disse, a sério: “Eu preferiria ser o primeiro entre estes a ser o segundo entre os romanos.” 11.3 Do mesmo modo, outra vez, na Hispânia, num momento de folga, estava lendo alguma coisa do que se escreveu sobre Alexandre e ficou muito tempo absorto em si mesmo; depois chorou. Os amigos se admiraram e perguntaram a causa, e ele disse: “Não vos parece motivo de tristeza que Alexandre, com a minha idade, já reinasse sobre tantos povos, e eu ainda não tenha feito nada de brilhante?”
12.1 Τῆς γοῦν Ἰβηρίας ἐπιβὰς εὐθὺς ἦν ἐνεργός, ὥσθ’ ἡμέραις ὀλίγαις δέκα σπείρας συναγαγεῖν πρὸς ταῖς πρότερον οὔσαις εἴκοσι, καὶ στρατεύσας ἐπὶ Καλλαϊκοὺς καὶ Λυσιτανοὺς κρατῆσαι καὶ προελθεῖν ἄχρι Τῆς ἔξω θαλάσσης τὰ μὴ πρότερον ὑπακούοντα Ῥωμαίοις ἔθνη καταστρεφόμενος. θέμενος δὲ τὰ τοῦ πολέμου καλῶς, οὐ χεῖρον ἐβράβευε τὰ Τῆς εἰρήνης, ὁμόνοιάν τε ταῖς πόλεσι καθιστὰς, καὶ μάλιστα τὰς τῶν χρεωφειλετῶν καὶ δανειστῶν ἰώμενος διαφοράς. 12.2 ἔταξε γὰρ τῶν προσιόντων τοῖς ὀφείλουσι καθ’ ἕκαστον ἐνιαυτὸν δύο μὲν μέρη τὸν δανειστὴν ἀναιρεῖσθαι, τῷ δὲ λοιπῷ χρῆσθαι τὸν δεσπότην, ἄχρι ἂν οὕτως ἐκλυθῇ τὸ δάνειον. ἐπὶ τούτοις εὐδοκιμῶν ἀπηλλάγη Τῆς ἐπαρχίας, αὐτὸς τε πλούσιος γεγονὼς καὶ τοὺς στρατιώτας ὠφεληκὼς ἀπὸ τῶν στρατειῶν, καὶ προσηγορευμένος αὐτοκράτωρ ὑπ’ αὐτῶν.
12.1 Pelo menos, assim que chegou à Hispânia, pôs-se logo em ação, de modo que em poucos dias juntou dez às vinte que já havia, marchou contra os galaicos e os lusitanos, venceu-os e avançou até o mar exterior, submetendo povos que antes não obedeciam aos romanos. Depois de conduzir bem a guerra, não arbitrou pior as coisas da paz: estabeleceu a concórdia nas cidades e, sobretudo, sanou as brigas entre devedores e credores. 12.2 Determinou que, da renda dos devedores, o credor tirasse cada ano dois terços, e o dono usasse o terço restante, até que a dívida estivesse paga desse modo. Com isso deixou a província com boa fama, rico ele mesmo, tendo enriquecido os soldados com as campanhas e sido aclamado por eles imperator.
13.1 Ἐπεὶ δὲ τοὺς μὲν μνωμένους θρίαμβον ἔξω διατρίβειν ἔδει, τοὺς δὲ μετιόντας ὑπατείαν παρόντας ἐν τῇ πόλει τοῦτο πράττειν, ἐν τοιαύτῃ γεγονὼς ἀντινομίᾳ καὶ πρὸς αὐτὰς τὰς ὑπατικὰς ἀφιγμένος ἀρχαιρεσίας ἔπεμψε πρὸς τὴν σύγκλητον αἰτούμενος αὐτῷ δοθῆναι παραγγέλλειν εἰς ὑπατείαν ἀπόντι διὰ τῶν φίλων. Κάτωνος δὲ πρῶτον μὲν ἰσχυριζομένου τῷ νόμῳ πρὸς τὴν ἀξίωσιν, εἶτα, ὡς ἑώρα πολλοὺς τεθεραπευμένους ὑπὸ τοῦ Καίσαρος, ἐκκρούσαντος τῷ χρόνῳ τὸ πρᾶγμα καὶ τὴν ἡμέραν ἐν τῷ λέγειν κατατρίψαντος, ἔγνω τὸν θρίαμβον ἀφεὶς ὁ Καῖσαρ ἔχεσθαι τῆς ὑπατείας. 13.2 καὶ παρελθὼν εὐθὺς ὑποδύεται πολίτευμά τι πάντας ἀνθρώπους ἐξαπατῆσαν πλὴν Κάτωνος, ἦν δὲ τοῦτο διαλλαγὴ Πομπηΐου καὶ Κράσσου τῶν μέγιστον ἐν τῇ πόλει δυναμένων οὓς συναγαγὼν ὁ Καῖσαρ εἰς φιλίαν ἐκ διαφορᾶς, καὶ τὴν ἀπ’ ἀμφοῖν συνενεγκάμενος ἰσχὺν εἰς ἑαυτόν, ἔργῳ φιλάνθρωπον ἔχοντι προσηγορίαν ἔλαθε μεταστήσας τὴν πολιτείαν. 13.3 οὐ γάρ, ὡς οἱ πλεῖστοι νομίζουσιν, ἡ Καίσαρος καὶ Πομπηΐου διαφορὰ τοὺς ἐμφυλίους ἀπειργάσατο πολέμους, ἀλλὰ μᾶλλον ἡ φιλία, συστάντων ἐπὶ καταλύσει τῆς ἀριστοκρατίας τὸ πρῶτον, εἶτα οὕτως καὶ πρὸς ἀλλήλους διαστάντων. Κάτωνι δὲ πολλάκις τὰ μέλλοντα προθεσπίζοντι περιῆν δυσκόλου μὲν ἀνθρώπου τότε καὶ πολυπράγμονος, ὕστερον δὲ φρονίμου μέν, οὐκ εὐτυχοῦς δὲ συμβούλου λαβεῖν δόξαν.
13.1 Os que pedem o devem esperar fora da cidade, e os que se candidatam ao consulado devem fazê-lo presentes na cidade. Preso nesse conflito de leis e chegado justamente no tempo das eleições consulares, César mandou pedir ao senado que lhe permitisse candidatar-se ao consulado ausente, por meio dos amigos. Catão primeiro se apoiou na lei contra o pedido; depois, quando viu que muitos tinham sido conquistados por César, adiou a questão, gastando o dia inteiro a falar; e César decidiu abrir mão do e agarrar-se ao consulado. 13.2 Assim que entrou na cidade, pôs em prática uma manobra política que enganou toda a gente, menos Catão: a reconciliação de Pompeu e Crasso, os homens mais poderosos da cidade. César os levou da inimizade à amizade, juntou em si a força dos dois e, com um ato que tinha um nome bondoso, mudou o regime sem que ninguém percebesse. 13.3 Porque não foi, como pensa a maioria, a inimizade entre César e Pompeu que causou as guerras civis, mas antes a amizade deles: primeiro se uniram para derrubar o governo dos nobres, e só depois se desentenderam um com o outro. Catão, que muitas vezes predisse o que ia acontecer, ganhou então a fama de homem difícil e intrometido, e mais tarde a de conselheiro sensato, mas sem sorte.
14.1 Οὐ μὴν ἀλλ’ ὁ Καῖσαρ ἐν μέσῳ τῆς Κράσσου καὶ Πομπηΐου φιλίας δορυφορούμενος ἐπὶ τὴν ὑπατείαν κατήχθη· καὶ λαμπρῶς ἀναγορευθεὶς μετὰ Καλπουρνίου Βύβλου καὶ καταστὰς εἰς τὴν ἀρχὴν εὐθὺς εἰσέφερε νόμους οὐχ ὑπάτῳ προσήκοντας, ἀλλὰ δημάρχῳ τινὶ θρασυτάτῳ, πρὸς ἡδονὴν τῶν πολλῶν κληρουχίας τινὰς χώρας καὶ διανομὰς εἰσηγούμενος. 14.2 ἐν δὲ τῇ βουλῇ τῶν καλῶν τε καὶ ἀγαθῶν ἀντικρουσάντων, πάλαι δεόμενος προφάσεως, ἀνακραγὼν καὶ μαρτυράμενος ὡς εἰς τὸν δῆμον ἄκων ἐξελαύνοιτο θεραπεύσων ἐκεῖνον ἐξ ἀνάγκης ὕβρει καὶ χαλεπότητι τῆς βουλῆς, πρὸς αὐτὸν ἐξεπήδησε καὶ περιστησάμενος ἔνθεν μὲν Κράσσον, ἔνθεν δὲ Πομπήϊον, ἠρώτησεν εἰ τοὺς νόμους ἐπαινοῖεν. 14.3 ἐπαινεῖν δὲ φασκόντων, παρεκάλει βοηθεῖν ἐπὶ τοὺς ἐνίστασθαι μετὰ ξιφῶν ἀπειλοῦντας. ἐκεῖνοι δὲ ὑπισχνοῦντο Πομπήϊος δὲ καὶ προσεπεῖπεν ὡς ἀφίξοιτο πρὸς τὰ ξίφη μετὰ τοῦ ξίφους καὶ θυρεὸν κομίζων, ἐπὶ τούτῳ τοὺς μὲν ἀριστοκρατικοὺς ἠνίασεν, οὐκ ἀξίαν τῆς περὶ αὐτὸν αἰδοῦς, οὐδὲ τῆς πρὸς τὴν σύγκλητον εὐλαβείας πρέπουσαν, ἀλλὰ μανικὴν καὶ μειρακιώδη φωνὴν ἀκούσαντας, ὁ δὲ δῆμος ἥσθη. 14.4 Καῖσαρ δὲ μειζόνως ἔτι τῆς Πομπηΐου δυνάμεως ὑποδραττόμενος, ἦν γὰρ αὐτῷ Ἰουλία θυγάτηρ ἐγγεγυημένη Σερουϊλίῳ Καιπίωνι, ταύτην ἐνεγγύησε Πομπηΐῳ, τὴν δὲ Πομπηΐου τῷ Σερουϊλίῳ δώσειν ἔφησεν, οὐδὲ αὐτὴν ἀνέγγυον οὖσαν, ἀλλὰ Φαύστῳ τῷ Σύλλα παιδὶ καθωμολογημένην. 14.5 ὀλίγῳ δὲ ὕστερον Καῖσαρ ἠγάγετο Καλπουρνίαν θυγατέρα Πείσωνος, τὸν δὲ Πείσωνα κατέστησεν ὕπατον εἰς τὸ μέλλον, ἐνταῦθα δὴ καὶ σφόδρα μαρτυρομένου Κάτωνος καὶ βοῶντος οὐκ ἀνεκτὸν εἶναι, γάμοις διαμαστροπευομένης τῆς ἡγεμονίας καὶ διὰ γυναίων εἰς ἐπαρχίας καὶ στρατεύματα καὶ δυνάμεις ἀλλήλους ἀντεισαγόντων. 14.6 ὁ μὲν οὖν συνάρχων τοῦ Καίσαρος Βύβλος, ἐπεὶ κωλύων τοὺς νόμους οὐδὲν ἐπέραινεν, ἀλλὰ πολλάκις ἐκινδύνευε μετὰ Κάτωνος ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς ἀποθανεῖν, ἐγκλεισάμενος οἴκοι τὸν τῆς ἀρχῆς χρόνον διετέλεσε. Πομπήϊος δὲ γήμας εὐθὺς ἐνέπλησε τὴν ἀγορὰν ὅπλων καὶ συνεπεκύρου τῷ δήμῳ τοὺς νόμους, Καίσαρι δὲ τὴν ἐντὸς Ἄλπεων καὶ τὴν ἐκτὸς ἅπασαν Κελτικήν, προσθεὶς τὸ Ἰλλυρικὸν μετὰ ταγμάτων τεσσάρων εἰς πενταετίαν. 14.7 Κάτωνα μὲν οὖν ἐπιχειρήσαντα τούτοις ἀντιλέγειν ἀπῆγεν εἰς φυλακὴν ὁ Καῖσαρ, οἰόμενος αὐτὸν ἐπικαλέσεσθαι τοὺς δημάρχους· ἐκείνου δὲ ἀφώνου βαδίζοντος ὁρῶν ὁ Καῖσαρ οὐ μόνον τοὺς κρατίστους δυσφοροῦντας, ἀλλὰ καὶ τὸ δημοτικὸν αἰδοῖ τῆς Κάτωνος ἀρετῆς σιωπῇ καὶ μετὰ κατηφείας ἑπόμενον, αὐτὸς ἐδεήθη κρύφα τῶν δημάρχων ἑνὸς ἀφελέσθαι τὸν Κάτωνα. 14.8 τῶν δὲ ἄλλων συγκλητικῶν ὀλίγοι παντάπασιν αὐτῷ συνῄεσαν εἰς βουλήν, οἱ δὲ λοιποὶ δυσχεραίνοντες ἐκποδὼν ἦσαν. εἰπόντος δὲ Κονσιδίου τινὸς τῶν σφόδρα γερόντων ὡς φοβούμενοι τὰ ὅπλα καὶ τοὺς στρατιώτας οὐ συνέρχοιντο, “τί οὖν” ἔφη ὁ Καῖσαρ, “οὐ καὶ σὺ ταῦτα δεδιὼς οἰκουρεῖς;” καὶ ὁ Κονσίδιος εἶπεν “ὅτι με ποιεῖ μὴ φοβεῖσθαι τὸ γῆρας· ὁ γὰρ ἔτι λειπόμενος βίος οὐ πολλῆς ὀλίγος ὢν δεῖται προνοίας.” 14.9 αἴσχιστον δὲ τῶν τότε πολιτευμάτων ἔδοξεν ἐν τῇ Καίσαρος ὑπατείᾳ δήμαρχον αἱρεθῆναι Κλώδιον ἐκεῖνον, ὑφ’ οὗ τὰ περὶ τὸν γάμον καὶ τὰς ἀπορρήτους παρενομήθη παννυχίδας. ᾑρέθη δὲ ἐπὶ τῇ Κικέρωνος καταλύσει· καὶ Καῖσαρ οὐ πρότερον ἐξῆλθεν ἐπὶ τὴν στρατιὰν ἢ καταστασιάσαι Κικέρωνα μετὰ Κλωδίου καὶ συνεκβαλεῖν ἐκ τῆς Ἰταλίας.
14.1 Contudo, César, escoltado no meio da amizade de Crasso e de Pompeu, foi levado ao consulado; proclamado com brilho, junto com Calpúrnio Bíbulo, assim que assumiu o cargo apresentou leis que não convinham a um cônsul, mas a um da plebe dos mais audaciosos, propondo, para agradar à multidão, fundações de colônias e distribuições de terras. 14.2 No senado, os homens de bem se opuseram, e ele, que há muito precisava de um pretexto, protestou aos gritos, tomando todos por testemunhas, que era empurrado contra a vontade para o povo, obrigado a cortejá-lo pela insolência e pela dureza do senado; e saiu correndo para o povo. Ali, pondo de um lado Crasso e do outro Pompeu, perguntou-lhes se aprovavam as leis. 14.3 Como disseram que sim, pediu-lhes que o ajudassem contra os que ameaçavam opor-se com espadas. Eles prometeram, e Pompeu ainda acrescentou que viria contra as espadas com a espada e trazendo também o escudo. Com isso desagradou aos nobres, que ouviram uma fala indigna do respeito que se tinha por ele e imprópria da consideração devida ao senado, uma fala de louco e de rapazola; mas o povo gostou. 14.4 César, apoderando-se cada vez mais do poder de Pompeu, deu-lhe em casamento a filha, Júlia, que estava noiva de Servílio Cepião, e disse que daria a Servílio a filha de Pompeu, que também não estava livre, mas prometida a Fausto, filho de Sula. 14.5 Pouco depois, César se casou com Calpúrnia, filha de Pisão, e fez Pisão cônsul para o ano seguinte. Então, sim, Catão protestou com veemência e gritava que era intolerável que o governo fosse prostituído por casamentos e que eles se introduzissem uns aos outros, por meio de mulherzinhas, em províncias, exércitos e poderes. 14.6 O colega de César, Bíbulo, como não conseguia nada opondo-se às leis e muitas vezes correu o risco de ser morto no fórum junto com Catão, fechou-se em casa pelo resto do mandato. Pompeu, logo depois de casado, encheu o fórum de armas e ajudou o povo a votar as leis e a dar a César a Gália aquém dos Alpes e toda a de além dos Alpes, com o Ilírico e quatro legiões, por cinco anos. 14.7 Quando Catão tentou falar contra isso, César mandou levá-lo para a prisão, pensando que ele apelaria para os tribunos da plebe; mas Catão seguia sem dizer palavra, e César, vendo que não só os nobres se indignavam, mas também a gente do povo, por respeito à virtude de Catão, o acompanhava em silêncio e de cabeça baixa, pediu ele mesmo, às escondidas, a um dos tribunos que libertasse Catão. 14.8 Dos outros senadores, pouquíssimos iam com ele às sessões do senado; os demais, descontentes, ficavam longe. Um certo Considio, homem muito velho, disse que eles não vinham por medo das armas e dos soldados, e César perguntou: “Então por que tu também não ficas em casa, com o mesmo medo?” E Considio respondeu: “Porque a velhice faz que eu não tenha medo: a vida que ainda me resta, que é pouca, não pede muita precaução.” 14.9 A mais vergonhosa medida política daquele tempo pareceu ser a eleição, durante o consulado de César, daquele Clódio que tinha ultrajado o casamento de César e as vigílias secretas. Foi eleito para derrubar Cícero; e César não partiu para o exército antes de levantar o povo contra Cícero, junto com Clódio, e de expulsá-lo da Itália.
dracma substantivo feminino
moeda grega de prata
talento substantivo masculino
grande quantia de prata, equivalente a seis mil dracmas
pretor substantivo masculino
magistrado romano logo abaixo do cônsul, que julgava causas e podia comandar exércitos
questor substantivo masculino
magistrado romano que cuidava das finanças, em Roma ou junto a um governador de província
edil substantivo masculino
magistrado romano encarregado dos edifícios públicos, do abastecimento e dos jogos
edilidade substantivo feminino
o cargo de edil
pretura substantivo feminino
o cargo de pretor
tribuno substantivo masculino
tribuno da plebe: magistrado romano eleito para defender o povo, que podia vetar as decisões de outros
tribunato substantivo masculino
o cargo de tribuno da plebe
pontífice substantivo masculino
pontífice máximo: o chefe dos sacerdotes de Roma
coorte substantivo feminino
unidade do exército romano, a décima parte de uma legião
triunfo substantivo masculino
desfile solene de um general vitorioso pelas ruas de Roma, com o exército e os despojos
mina substantivo feminino
galeria cavada por baixo das muralhas para derrubá-las
11 de 18 · índice