Ir para o texto
Biblioteca

César

Germanos, bretões e Vercingetórix (22–27)

As palavras sublinhadas têm nota: toque para ver o sentido.

22.1 Τραπόμενος δὲ αὖθις ὁ Καῖσαρ ἐπὶ τὰς ἐν τῇ Κελτικῇ δυνάμεις πολὺν καταλαμβάνει πόλεμον ἐν τῇ χώρᾳ, δύο Γερμανικῶν ἐθνῶν μεγάλων ἐπὶ κατακτήσει γῆς ἄρτι τὸν Ῥῆνον διαβεβηκότων· Οὐσίπας καλοῦσι τοὺς ἑτέρους, τοὺς δὲ Τεντερίτας. 22.2 περὶ δὲ τῆς πρὸς τούτους γενομένης μάχης ὁ μὲν Καῖσαρ ἐν ταῖς ἐφημερίσι γέγραφεν ὡς οἱ βάρβαροι διαπρεσβευόμενοι πρὸς αὐτὸν ἐν σπονδαῖς ἐπιθοῖντο καθ’ ὁδόν, Καὶ διὰ τοῦτο τρέψαιντο τοὺς αὐτοῦ πεντακισχιλίους ὄντας ἱππεῖς ὀκτακοσίοις τοῖς ἐκείνων μὴ προσδοκῶντας· εἶτα πέμψειαν ἑτέρους πρὸς αὐτὸν αὖθις ἐξαπατῶντας, οὓς κατασχὼν ἐπαγάγοι τοῖς βαρβάροις τὸ στράτευμα, τὴν πρὸς οὕτως ἀπίστους καὶ παρασπόνδους πίστιν εὐήθειαν ἡγούμενος. 22.3 Τανύσιος δὲ λέγει Κάτωνα, τῆς βουλῆς ἐπὶ τῇ νίκῃ ψηφιζομένης ἑορτὰς καὶ θυσίας, ἀποφήνασθαι γνώμην ὡς ἐκδοτέον ἐστὶ τὸν Καίσαρα τοῖς βαρβάροις, ἀφοσιουμένους τὸ παρασπόνδημα ὑπὲρ τῆς πόλεως καὶ τὴν ἀρὰν εἰς τὸν αἴτιον τρέποντας. τῶν δὲ διαβάντων αἱ μὲν κατακοπεῖσαι τεσσαράκοντα μυριάδες ἦσαν, ὀλίγους δὲ τοὺς ἀποπεράσαντας αὖθις ὑπεδέξαντο Σούγαμβροι, Γερμανικὸν ἔθνος. 22.4 καὶ ταύτην λαβὼν αἰτίαν ἐπ’ αὐτοὺς ὁ Καῖσαρ, ἄλλως δὲ δόξης ἐφιέμενος καὶ τοῦ πρῶτος ἀνθρώπων στρατῷ διαβῆναι τὸν Ῥῆνον, ἐγεφύρου πλάτος τε πολὺν ὄντα καὶ κατ’ ἐκεῖνο τοῦ πόρου μάλιστα πλημμυροῦντα καὶ τραχὺν καὶ ῥοώδη καὶ τοῖς καταφερομένοις στελέχεσι καὶ ξύλοις πληγὰς καὶ σπαραγμοὺς ἐνδιδόντα κατὰ τῶν ἐρειδόντων τὴν γέφυραν. 22.5 ἀλλὰ ταῦτα προβόλοις ξύλων μεγάλων διὰ τοῦ πόρου καταπεπηγότων ἀναδεχόμενος, καὶ χαλινώσας τὸ προσπῖπτον ῥεῦμα τῷ ζεύγματι, πίστεως πάσης θέαμα κρεῖττον ἐπεδείξατο τὴν γέφυραν ἡμέραις δέκα συντελεσθεῖσαν.

22.1 Voltando de novo para as suas tropas na Gália, César encontrou uma grande guerra no país: dois grandes povos germânicos tinham acabado de atravessar o Reno para conquistar terras; uns se chamam usípetes, os outros tencteros. 22.2 Sobre a batalha que travou com eles, César escreveu nos seus diários que os bárbaros, enquanto lhe mandavam embaixadas, durante uma trégua, o atacaram no caminho e por isso puseram em fuga, com oitocentos cavaleiros, os cinco mil cavaleiros dele, que não esperavam o ataque; e que depois lhe mandaram outros, de novo para enganá-lo, e ele os deteve e lançou o exército contra os bárbaros, julgando ingenuidade manter a palavra com gente tão desleal, que violava as tréguas. 22.3 Mas Tanúsio diz que Catão, quando o senado votava festas e sacrifícios pela vitória, deu o parecer de que se devia entregar César aos bárbaros, para expiar pela cidade a violação da trégua e fazer cair a maldição sobre o culpado. Dos que tinham atravessado, foram trucidados quatrocentos mil; os poucos que voltaram para o outro lado foram acolhidos pelos sicambros, um povo germânico. 22.4 César tomou isso como motivo contra eles e, além disso, desejando a glória de ser o primeiro dos homens a atravessar o Reno com um exército, construiu uma ponte sobre ele, embora o rio fosse muito largo e, naquele ponto da travessia, estivesse muito cheio, agitado e impetuoso, e arrastasse troncos e madeiros que batiam e despedaçavam os pilares da ponte. 22.5 Mas ele recebia esses golpes com barreiras de grandes vigas cravadas no leito do rio e, refreando com a ponte a força da corrente, deu um espetáculo que passava de toda crença: a ponte concluída em dez dias.

23.1 Περαιώσας δὲ τὴν δύναμιν, οὐδενὸς ὑπαντῆσαι τολμήσαντος, ἀλλὰ καὶ τῶν ἡγεμονικωτάτων τοῦ Γερμανικοῦ Σουήβων εἰς βαθεῖς καὶ ὑλώδεις αὐλῶνας ἀνασκευασαμένων, πυρπολήσας μὲν τὴν τῶν πολεμίων, θαρρύνας δὲ τοὺς ἀεὶ τὰ Ῥωμαίων ἀσπαζομένους, ἀνεχώρησεν αὖθις εἰς τὴν Γαλατίαν, εἴκοσι δυεῖν δεούσας ἡμέρας ἐν τῇ Γερμανικῇ διατετριφώς. 23.2 ἡ δὲ ἐπὶ τοὺς Βρεττανοὺς στρατεία τὴν μὲν τόλμαν εἶχεν ὀνομαστήν πρῶτος γὰρ εἰς τὸν ἑσπέριον Ὠκεανὸν ἐπέβη στόλῳ, καὶ διὰ τῆς Ἀτλαντικῆς θαλάττης στρατὸν ἐπὶ πόλεμον κομίζων ἔπλευσε· καὶ νῆσον ἀπιστουμένην ὑπὸ μεγέθους καὶ πολλὴν ἔριν παμπόλλοις συγγραφεῦσι παρασχοῦσαν, ὡς ὄνομα καὶ λόγος οὐ γενομένης οὐδὲ οὔσης πέπλασται, κατασχεῖν ἐπιθέμενος προήγαγεν ἔξω τῆς οἰκουμένης τὴν Ῥωμαίων ἡγεμονίαν. 23.3 δὶς δὲ διαπλεύσας εἰς τὴν νῆσον ἐκ τῆς ἀντιπέρας Γαλατίας, καὶ μάχαις πολλαῖς κακώσας τοὺς πολεμίους μᾶλλον ἢ τοὺς ἰδίους ὠφελήσας, οὐδὲν γὰρ ὅ τι καὶ λαβεῖν ἦν ἄξιον ἀπ’ ἀνθρώπων κακοβίων καὶ πενήτων, οὐχ οἷον ἐβούλετο τῷ πολέμῳ τέλος ἐπέθηκεν, ἀλλ’ ὁμήρους λαβὼν παρὰ τοῦ βασιλέως καὶ ταξάμενος φόρους ἀπῆρεν ἐκ τῆς νήσου. 23.4 καὶ καταλαμβάνει γράμματα μέλλοντα διαπλεῖν πρὸς αὐτὸν ἀπὸ τῶν ἐν Ῥώμῃ φίλων, δηλοῦντα τὴν τῆς θυγατρὸς αὐτοῦ τελευτήν τελευτᾷ δὲ τίκτουσα παρὰ Πομπηΐῳ. καὶ μέγα μὲν αὐτὸν ἔσχε Πομπήϊον, μέγα δὲ Καίσαρα πένθος, οἱ δὲ φίλοι συνεταράχθησαν ὡς τῆς ἐν εἰρήνῃ καὶ ὁμονοίᾳ τἆλλα νοσοῦσαν τὴν πολιτείαν φυλαττούσης οἰκειότητος λελυμένης καὶ γὰρ τὸ βρέφος εὐθὺς οὐ πολλὰς ἡμέρας μετὰ τὴν μητέρα διαζῆσαν ἐτελεύτησε. τὴν μὲν οὖν Ἰουλίαν βίᾳ τῶν δημάρχων ἀράμενον τὸ πλῆθος εἰς τὸ Ἄρειον ἤνεγκε πεδίον, κἀκεῖ κηδευθεῖσα κεῖται.

23.1 Fez passar as tropas, e ninguém ousou enfrentá-lo; até os suevos, os mais poderosos dos germanos, se retiraram para vales fundos e cobertos de mata. César incendiou a terra dos inimigos, encorajou os que sempre tinham sido amigos dos romanos e voltou para a Gália, depois de passar dezoito dias na Germânia. 23.2 A expedição contra os bretões teve uma audácia famosa: ele foi o primeiro a entrar com uma frota no Oceano ocidental e a navegar pelo mar Atlântico levando um exército para a guerra. E, empreendendo a conquista de uma ilha em que, pelo tamanho, não se acreditava, e que deu motivo a muita disputa entre muitíssimos escritores, como se o nome e a história dela fossem inventados, porque ela nunca teria existido nem existia, levou o domínio dos romanos para além do mundo habitado. 23.3 Atravessou duas vezes para a ilha, a partir da costa da Gália que fica em frente, e em muitas batalhas fez mais mal aos inimigos do que bem aos seus, porque não havia nada que valesse a pena tomar de homens que viviam mal e eram pobres; não deu à guerra o fim que queria, mas, recebendo reféns do rei e impondo tributos, deixou a ilha. 23.4 E encontrou uma carta, que estava para atravessar até ele, dos amigos de Roma, com a notícia da morte da sua filha: ela morreu de parto, em casa de Pompeu. Grande foi o luto de Pompeu, grande o de César, e os amigos ficaram perturbados, porque se rompia o parentesco que mantinha em paz e concórdia a república, de resto doente; pois também a criança morreu logo, sobrevivendo poucos dias à mãe. Júlia, o povo a ergueu, a despeito dos tribunos da plebe, levou-a ao Campo de Marte, e lá foi sepultada e jaz.

24.1 Τοῦ δὲ Καίσαρος μεγάλην ἤδη τὴν δύναμιν οὖσαν εἰς πολλὰ κατ’ ἀνάγκην χειμάδια διελόντος, αὐτοῦ δὲ πρὸς τὴν Ἰταλίαν, ὥσπερ εἰώθει, τραπομένου, πάντα μὲν αὖθις ἀνερρήγνυτο τὰ τῶν Γαλατῶν, καὶ στρατοὶ μεγάλοι περιϊόντες ἐξέκοπτον τὰ χειμάδια καὶ προσεμάχοντο τοῖς χαρακώμασι τῶν Ῥωμαίων, οἱ δὲ πλεῖστοι καὶ κράτιστοι τῶν ἀποστάντων μετὰ Ἀβριόριγος Κότταν μὲν αὐτῷ στρατοπέδῳ καὶ Τιτύριον διέφθειραν, 24.2 τὸ δὲ ὑπὸ Κικέρωνι τάγμα μυριάσιν ἓξ περισχόντες ἐπολιόρκουν καὶ μικρὸν ἀπέλιπον ᾑρηκέναι κατὰ κράτος, συντετρωμένων ἁπάντων καὶ παρὰ δύναμιν ὑπὸ προθυμίας ἀμυνομένων.ὡς δὲ ἠγγέλθη ταῦτα τῷ Καίσαρι μακρὰν ὄντι, ταχέως ἐπιστρέψας καὶ συναγαγὼν ἑπτακισχιλίους τοὺς σύμπαντας ἠπείγετο τὸν Κικέρωνα τῆς πολιορκίας ἐξαιρησόμενος. τοὺς δὲ πολιορκοῦντας οὐκ ἔλαθεν, ἀλλ’ ἀπήντων ὡς ἀναρπασόμενοι, τῆς ὀλιγότητος καταφρονήσαντες. 24.3 κἀκεῖνος ἐξαπατῶν ὑπέφευγεν ἀεί, καὶ χωρία λαβὼν ἐπιτηδείως ἔχοντα πρὸς πολλοὺς μαχομένῳ μετ’ ὀλίγων φράγνυται στρατόπεδον, καὶ μάχης ἔσχε τοὺς ἑαυτοῦ πάσης, ἀναγαγεῖν δὲ τὸν χάρακα καὶ τὰς πύλας ἀνοικοδομεῖν ὡς δεδοικότας ἠνάγκαζε, καταφρονηθῆναι στρατηγῶν, μέχρι οὗ σποράδην ὑπὸ θράσους προσβάλλοντας ἐπεξελθὼν ἐτρέψατο καὶ πολλοὺς αὐτῶν διέφθειρε.

24.1 O exército de César, já grande, tinha sido dividido, por necessidade, em muitos quartéis de inverno, e ele mesmo se voltara para a Itália, como costumava, quando de novo toda a Gália se sublevou: grandes exércitos percorriam o país, destruíam os quartéis de inverno e atacavam as fortificações dos romanos. Os mais numerosos e mais fortes dos revoltosos, com Ambíorix, destruíram Cota e Titúrio com todo o acampamento; 24.2 e, cercando com sessenta mil homens a legião que estava sob o comando de Cícero, sitiavam-na e por pouco não a tomaram de assalto, porque todos estavam feridos e se defendiam com um ardor acima das suas forças. Quando a notícia chegou a César, que estava longe, ele voltou depressa, juntou sete mil homens ao todo e apressou-se para livrar Cícero do cerco. Os sitiantes perceberam e foram ao encontro dele, para esmagá-lo, desprezando o seu pequeno número. 24.3 E César os enganava, fugindo sempre; tomou posições boas para quem luta com poucos contra muitos e fortificou um acampamento; impediu os seus de qualquer combate e os obrigava a levantar a paliçada e a reconstruir as portas, como se tivessem medo, conduzindo a guerra de modo a ser desprezado, até que, quando os inimigos, por excesso de confiança, atacavam espalhados, fez uma saída, pôs-os em fuga e matou muitos deles.

25.1 Τοῦτο τὰς πολλὰς ἀποστάσεις τῶν ἐνταῦθα Γαλατῶν κατεστόρεσε, καὶ τοῦ χειμῶνος αὐτὸς ἐπιφοιτῶν τε πανταχόσε καὶ προσέχων ὀξέως τοῖς νεωτερισμοῖς. καὶ γὰρ ἧκεν ἐξ Ἰταλίας ἀντὶ τῶν ἀπολωλότων αὐτῷ τρία τάγματα, Πομπηΐου μὲν ἐκ τῶν ὑφ’ αὑτῷ δύο χρήσαντος, ἓν δὲ νεοσύλλεκτον ἐκ τῆς περὶ Πάδον Γαλατίας. 25.2 πόρρω δὲ τούτων αἱ πάλαι καταβεβλημέναι κρύφα καὶ νεμόμεναι διὰ τῶν δυνατωτάτων ἀνδρῶν ἐν τοῖς μαχιμωτάτοις γένεσιν ἀρχαὶ τοῦ μεγίστου καὶ κινδυνωδεστάτου τῶν ἐκεῖ πολέμων ἀνεφαίνοντο, ῥωσθεῖσαι πολλῇ μὲν ἡλικίᾳ καὶ πανταχόθεν ὅπλοις ἀθροισθείσῃ, μεγάλοις δὲ πλούτοις εἰς ταὐτὸ συνενεχθεῖσιν, ἰσχυραῖς δὲ πόλεσι, δυσεμβόλοις δὲ χώραις. 25.3 τότε δὲ καὶ χειμῶνος ὥρᾳ πάγοι ποταμῶν καὶ νιφετοῖς ἀποκεκρυμμένοι δρυμοί καὶ πεδία χειμάρροις ἐπιλελιμνασμένα, καὶ πῇ μὲν ἀτέκμαρτοι βάθει χιόνος ἀτραποί, πῇ δὲ δι’ ἑλῶν καὶ ῥευμάτων παρατρεπομένων ἀσάφεια πολλὴ τῆς πορείας παντάπασιν ἐδόκουν ἀνεπιχείρητα Καίσαρι τὰ τῶν ἀφισταμένων ποιεῖν. ἀφειστήκει μὲν οὖν πολλὰ φῦλα, πρόσχημα δὲ ἦσαν Ἀρβέρνοι καὶ Καρνουτῖνοι, τὸ δὲ σύμπαν αἱρεθεὶς κράτος εἶχε τοῦ πολέμου Οὐεργεντόριξ, οὗ τὸν πατέρα Γαλάται τυραννίδα δοκοῦντα πράττειν ἀπέκτειναν.

25.1 Isso acalmou as muitas revoltas dos gauleses daquelas terras, e no inverno ele mesmo ia a toda parte e vigiava de perto os movimentos de rebelião. Tinham chegado da Itália três legiões para substituir as que ele perdera: duas emprestadas por Pompeu, das que estavam sob o seu comando, e uma recém-recrutada na Gália do Pó. 25.2 Mas, longe dali, começavam a aparecer os germes, lançados havia muito tempo, às escondidas, e espalhados pelos homens mais poderosos entre os povos mais belicosos, da maior e mais perigosa das guerras daquelas terras. Eles se fortaleciam com uma grande juventude, juntada em armas de toda parte, com grandes riquezas reunidas num só lugar, com cidades fortes e com regiões de difícil acesso. 25.3 Naquele tempo, além disso, por ser inverno, os rios gelados, as matas escondidas pela neve, as planícies alagadas pelas torrentes, os caminhos, aqui impossíveis de reconhecer pela altura da neve, ali muito incertos por causa dos pântanos e dos rios desviados, tudo isso parecia tornar a causa dos revoltosos de todo inatacável para César. Muitas tribos se tinham revoltado, mas à frente estavam os arvernos e os carnutos; e, eleito, tinha o comando supremo da guerra Vercingetórix, cujo pai os gauleses tinham matado porque o julgavam querer a tirania.

26.1 Οὗτος οὖν εἰς πολλὰ διελὼν τὴν δύναμιν μέρη καὶ πολλοὺς ἐπιστήσας ἡγεμόνας ᾠκειοῦτο τὴν πέριξ ἅπασαν ἄχρι τῶν πρὸς τὸν Ἄραρα κεκλιμένων, διανοούμενος ἤδη τῶν ἐν Ῥώμῃ συνισταμένων ἐπὶ Καίσαρα σύμπασαν ἐγείρειν τῷ πολέμῳ Γαλατίαν. ὅπερ εἰ μικρὸν ὕστερον ἔπραξε, Καίσαρος εἰς τὸν ἐμφύλιον ἐμπεσόντος πόλεμον, οὐκ ἂν ἐλαφρότεροι τῶν Κιμβρικῶν ἐκείνων φόβοι τὴν Ἰταλίαν κατέσχον. 26.2 νυνὶ δὲ ὁ πᾶσι μὲν ἄριστα χρῆσθαι τοῖς πρὸς πόλεμον, μάλιστα δὲ καιρῷ πεφυκὼς Καῖσαρ ἅμα τῷ πυθέσθαι τὴν ἀπόστασιν ἄρας ἐχώρει ταῖς αὐταῖς ὁδοῖς ἃς διῆλθε, καὶ βίᾳ καὶ τάχει τῆς πορείας διὰ τοσούτου χειμῶνος ἐπιδειξάμενος τοῖς βαρβάροις ὡς ἄμαχος αὐτοῖς καὶ ἀήττητος ἔπεισι στρατός. ὅπου γὰρ ἄγγελον ἢ γραμματοφόρον διαδῦναι τῶν παρ’ αὐτοῦ χρόνῳ πολλῷ ἦν ἄπιστον, ἐνταῦθα μετὰ πάσης ἑωρᾶτο τῆς στρατιᾶς ἅμα χώρας λυμαινόμενος αὐτῶν καὶ ἐκκόπτων τὰ χωρία, καταστρεφόμενος πόλεις, 26.3 ἀναλαμβάνων τοὺς μετατιθεμένους, μέχρι καὶ τὸ τῶν Ἐδούων ἔθνος ἐξεπολεμώθη πρὸς αὐτόν, οἳ τὸν ἄλλον χρόνον ἀδελφοὺς ἀναγορεύοντες αὑτοὺς Ῥωμαίων καὶ τιμώμενοι διαπρεπῶς, τότε δὲ τοῖς ἀποστάταις προσγενόμενοι πολλὴν τῇ Καίσαρος στρατιᾷ περιέστησαν ἀθυμίαν. διόπερ καὶ κινήσας ἐκεῖθεν ὑπερέβαλε τὰ Λιγγονικά, βουλόμενος ἅψασθαι τῆς Σηκουανῶν φίλων ὄντων καὶ προκειμένων τῆς Ἰταλίας πρὸς τὴν ἄλλην Γαλατίαν. 26.4 ἐνταῦθα δὲ αὐτῷ τῶν πολεμίων ἐπιπεσόντων καὶ περισχόντων μυριάσι πολλαῖς, ὁρμήσας διαγωνίσασθαι τοῖς μὲν ὅλοις καταπολεμῶν ἐκράτησε, χρόνῳ πολλῷ καὶ φόνῳ καταβιασάμενος τοὺς βαρβάρους, ἔδοξε δὲ κατ’ ἀρχάς τι καὶ σφαλῆναι, καὶ δεικνύουσιν Ἀρβέρνοι ξιφίδιον πρὸς ἱερῷ κρεμάμενον, ὡς δὴ Καίσαρος λάφυρον. ὃ θεασάμενος αὐτὸς ὕστερον ἐμειδίασε, καὶ τῶν φίλων καθελεῖν κελευόντων οὐκ εἴασεν, ἱερὸν ἡγούμενος.

26.1 Vercingetórix dividiu as suas forças em muitas partes, pôs muitos chefes à frente delas e foi ganhando toda a região em volta, até os povos que descem para o Árar, com a intenção de levantar toda a Gália para a guerra justamente quando em Roma se formava uma coligação contra César. Se tivesse feito isso um pouco mais tarde, quando César já estava metido na guerra civil, a Itália teria sido presa de terrores não menores que os daqueles cimbros. 26.2 Mas César, que tinha o dom de usar da melhor maneira todos os recursos da guerra, e sobretudo a ocasião, mal soube da revolta, partiu e marchou pelos mesmos caminhos por onde tinha passado, mostrando aos bárbaros, pela força e pela rapidez da marcha num inverno tão duro, que contra eles vinha um exército invencível e indomável. Onde não parecia crível que um mensageiro ou um portador de cartas dele pudesse passar, nem com muito tempo, ali era visto com todo o exército, devastando as terras deles, destruindo as praças fortes, submetendo cidades, 26.3 recebendo os que mudavam de lado, até que também o povo dos éduos entrou em guerra contra ele. Eles, que até então se proclamavam irmãos dos romanos e eram honrados de modo especial, juntaram-se então aos revoltosos e lançaram o exército de César em grande desânimo. Por isso ele partiu dali e atravessou o país dos língones, querendo chegar ao dos séquanos, que eram amigos e ficavam entre a Itália e o resto da Gália. 26.4 Ali os inimigos caíram sobre ele e o cercaram com muitas dezenas de milhares de homens; ele se lançou a travar uma batalha decisiva e, no conjunto, venceu e prevaleceu, dominando os bárbaros depois de muito tempo e de muita matança; mas parece que no começo também sofreu algum revés, e os arvernos mostram uma espada curta pendurada num templo, como se fosse um despojo tomado a César. Ele mesmo, quando a viu mais tarde, sorriu e, quando os amigos lhe pediam que a mandasse tirar, não deixou, porque a considerava sagrada.

27.1 Οὐ μὴν ἀλλὰ τότε τῶν διαφυγόντων οἱ πλεῖστοι μετὰ τοῦ βασιλέως εἰς πόλιν Ἀλησίαν συνέφυγον. καὶ πολιορκοῦντι ταύτην Καίσαρι δοκοῦσαν ἀνάλωτον εἶναι μεγέθει τε τειχῶν καὶ πλήθει τῶν ἀπομαχομένων ἐπιπίπτει παντὸς λόγου μείζων κίνδυνος ἔξωθεν. 27.2 ὃ γὰρ ἦν ἐν Γαλατίᾳ κράτιστον ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἀθροισθὲν, ἐν ὅπλοις ἧκον ἐπὶ τὴν Ἀλησίαν τριάκοντα μυριάδες· αἱ δ’ ἐν αὐτῇ τῶν μαχομένων οὐκ ἐλάττονες ἦσαν ἑπτακαίδεκα μυριάδων, ὥστε ἐν μέσῳ πολέμου τοσούτου τὸν Καίσαρα κατειλημμένον καὶ πολιορκούμενον ἀναγκασθῆναι διττὰ τείχη προβαλέσθαι, τὸ μὲν πρὸς τὴν πόλιν, τὸ δὲ ἀπὸ τῶν ἐπεληλυθότων, ὡς, εἰ συνέλθοιεν αἱ δυνάμεις, κομιδῇ διαπεπραγμένων τῶν καθ’ αὑτόν. 27.3 διὰ πολλὰ μὲν οὖν εἰκότως ὁ πρὸς Ἀλησίᾳ κίνδυνος ἔσχε δόξαν, ὡς ἔργα τόλμης καὶ δεινότητος οἷα τῶν ἄλλων ἀγώνων οὐδεὶς παρασχόμενος, μάλιστα δὲ ἄν τις θαυμάσειε τὸ λαθεῖν τοὺς ἐν τῇ πόλει Καίσαρα τοσαύταις μυριάσι ταῖς ἔξω συμβαλόντα καὶ περιγενόμενον, μᾶλλον δὲ καὶ τῶν Ῥωμαίων τοὺς τὸ πρὸς τῇ πόλει τεῖχος φυλάττοντας. 27.4 οὐ γὰρ πρότερον ᾔσθοντο τὴν νίκην ἢ κλαυθμὸν ἐκ τῆς Ἀλησίας ἀνδρῶν καὶ κοπετὸν γυναικῶν ἀκουσθῆναι, θεασαμένων ἄρα κατὰ θάτερα μέρη πολλοὺς μὲν ἀργύρῳ καὶ χρυσῷ κεκοσμημένους θυρεούς, πολλοὺς δὲ αἵματι πεφυρμένους θώρακας, ἔτι δ’ ἐκπώματα καὶ σκηνὰς Γαλατικὰς ὑπὸ τῶν Ῥωμαίων εἰς τὸ στρατόπεδον κομιζομένας. οὕτως ὀξέως ἢ τοσαύτη δύναμις, ὥσπερ εἴδωλον ἢ ὄνειρον, ἠφάνιστο καὶ διεπεφόρητο, τῶν πλείστων ἐν τῇ μάχῃ πεσόντων. 27.5 οἱ δὲ τὴν Ἀλησίαν ἔχοντες οὐκ ὀλίγα πράγματα παρασχόντες ἑαυτοῖς καὶ Καίσαρι τέλος παρέδοσαν ἑαυτούς, ὁ δὲ τοῦ σύμπαντος ἡγεμὼν πολέμου Οὐεργεντόριξ ἀναλαβὼν τῶν ὅπλων τὰ κάλλιστα καὶ κοσμήσας τὸν ἵππον ἐξιππάσατο διὰ τῶν πυλῶν καὶ κύκλῳ περὶ τὸν Καίσαρα καθεζόμενον ἐλάσας, εἶτα ἀφαλόμενος τοῦ ἵππου τὴν μὲν πανοπλίαν ἀπέρριψεν, αὐτὸς δὲ καθίσας ὑπὸ πόδας τοῦ Καίσαρος ἡσυχίαν ἦγεν, ἄχρι οὗ παρεδόθη φρουρησόμενος ἐπὶ τὸν θρίαμβον.

27.1 Contudo, naquela ocasião, a maior parte dos que escaparam se refugiou com o rei numa cidade, Alésia. E, enquanto César sitiava essa cidade, que parecia inexpugnável pela altura das muralhas e pelo número dos defensores, abateu-se sobre ele, de fora, um perigo maior do que se pode dizer. 27.2 O que havia de mais forte na Gália, reunido de todos os povos, chegou em armas a Alésia: trezentos mil homens; e os combatentes que estavam dentro da cidade não eram menos de cento e setenta mil. César, apanhado e sitiado no meio de uma guerra tão grande, foi obrigado a erguer muralhas duplas, uma voltada para a cidade e a outra contra os que tinham chegado, porque, se as duas forças se juntassem, estaria tudo perdido para ele. 27.3 Por muitas razões, com justiça, o perigo de Alésia ganhou fama, porque produziu feitos de audácia e de habilidade como nenhuma das outras batalhas; mas o que mais se pode admirar é que os da cidade não perceberam que César tinha enfrentado e vencido tantas dezenas de milhares de homens lá fora; mais ainda: nem os romanos que guardavam a muralha voltada para a cidade perceberam. 27.4 Não souberam da vitória antes de se ouvirem de Alésia o choro dos homens e os lamentos das mulheres, que viam, do outro lado, muitos escudos enfeitados de prata e de ouro, muitas couraças manchadas de sangue, e ainda taças e tendas gaulesas levadas pelos romanos para o acampamento. Tão depressa aquela força tão grande, como um fantasma ou um sonho, tinha desaparecido e se dispersado, depois que a maior parte caiu na batalha. 27.5 Os que ocupavam Alésia, depois de darem não pouco trabalho a si mesmos e a César, acabaram por se render. E o chefe de toda a guerra, Vercingetórix, tomou as mais belas das suas armas, enfeitou o cavalo e saiu a cavalo pelas portas; deu uma volta em torno de César, que estava sentado, depois saltou do cavalo, atirou longe as armas e, sentando-se aos pés de César, ficou quieto, até ser entregue para ser guardado para o .

13 de 18 · índice