Ir para o texto
Biblioteca

Parte III

16. Quomodo admonendi mansueti et iracundi (Admonitio 17)

16. Como devem ser admoestados os mansos e os iracundos (Admoestação 17)

III.16 Aliter admonendi sunt mansueti, atque aliter iracundi. Nunnunquam enim mansueti cum præsunt, vicinum et quasi juxta positum torporem desidiæ patiuntur. Et plerumque nimia resolutione lenitatis, ultra quam necesse est vigorem districtionis emolliunt. At contra iracundi cum regiminum loca percipiunt, quo impellente ira in mentis væsaniam devolvuntur, eo etiam subditorum vitam dissipata quietis tranquillitate confundunt. Quos cum furor agit in præceps, ignorant quidquid irati faciunt, ignorant quidquid a semetipsis patiuntur irati. Nunnunquam vero, quod est gravius, iræ suæ stimulum justitiæ zelum putant. Et cum vitium virtus creditur, sine metu culpa cumulatur. Sæpe ergo mansueti dissolutionis torpescunt tædio; sæpe iracundi rectitudinis falluntur zelo. Illorum itaque virtuti vitium latenter adjungitur; his autem suum vitium quasi virtus fervens videtur. Admonendi sunt igitur illi ut fugiant quod juxta ipsos est, isti quod in ipsis est attendant; illi quod non habent discernant, isti quod habent. Amplectantur mansueti sollicitudinem, damnent iracundi perturbationem. Admonendi sunt mansueti, ut habere etiam æmulationem justitiæ studeant; admonendi sunt iracundi, ut æmulationi quam se habere existimant, mansuetudinem subjungant. Idcirco namque Spiritus sanctus in columba nobis est et in igne monstratus, quia videlicet omnes quos implet, et columbæ simplicitate mansuetos, et igne zeli ardentes exhibet.

III.16 De um modo devem ser admoestados os mansos, e de outro os iracundos. Pois algumas vezes os mansos, quando estão à frente dos outros, padecem o torpor da preguiça, que lhes é vizinho e está como que ao lado. E muitas vezes, pelo excessivo afrouxamento da brandura, amolecem mais do que é preciso o vigor da severidade. Ao contrário, os iracundos, quando recebem os lugares de governo, quanto mais são arrastados pelo impulso da ira à loucura da mente, tanto mais, dissipando a tranquilidade do sossego, confundem também a vida dos súditos. Quando o furor os leva de roldão, ignoram tudo o que fazem irados, ignoram tudo o que, irados, padecem de si mesmos. E algumas vezes, o que é mais grave, julgam que o aguilhão da sua ira é zelo da justiça. E, quando se crê que o vício é virtude, a culpa se acumula sem temor. Muitas vezes, pois, os mansos entorpecem no tédio da frouxidão; muitas vezes os iracundos se enganam com o zelo da retidão. Àqueles, portanto, junta-se às ocultas um vício à virtude; a estes, o seu vício parece uma virtude fervorosa. Aqueles devem, pois, ser admoestados a fugir do que está junto deles; estes, a atentar no que está neles; aqueles discirnam o que não têm, estes o que têm. Abracem os mansos a solicitude; condenem os iracundos a perturbação. Os mansos devem ser admoestados a procurar ter também o zelo da justiça; os iracundos devem ser admoestados a juntar a mansidão ao zelo que julgam ter. Por isso o Espírito Santo nos foi mostrado na pomba e no fogo: porque a todos os que enche ele os faz mansos pela simplicidade da pomba e ardentes pelo fogo do zelo.

Nequaquam ergo sancto Spiritu plenus est, qui aut in tranquillitate mansuetudinis fervorem æmulationis deserit, aut rursum in æmulationis ardore virtutem mansuetudinis amittit. Quod fortasse melius ostendimus, si in medium Pauli magisterium proferamus, qui duobus discipulis et non diversa charitate præditis, diversa tamen adjutoria prædicationis impendit. Timotheum namque admonens, ait: Argue, obsecra, increpa in omni patientia et doctrina (II Tim. IV, 2). Titum quoque admonet dicens: Hæc loquere, et exhortare, et argue cum omni imperio (Tit. II, 15). Quid est quod doctrinam suam tanta arte dispensat, ut in exhibenda hac, alteri imperium, atque alteri patientiam proponat, nisi quod mansuetioris spiritus Titum, et Paulo ferventioris vidit esse Timotheum? Illum per æmulationis studium inflammat, hunc per lenitatem patientiæ temperat. Illi quod deest jungit, huic quod super est subtrahit. Illum stimulo impellere nititur, hunc freno moderatur. Magnus quippe susceptæ Ecclesiæ colonus, alios palmites ut crescere debeant rigat; alios cum plus justo crescere conspicit resecat, ne aut non crescendo non ferant fructus, aut, immoderate crescendo, quos protulerint amittant. Sed longe alia est ira quæ sub æmulationis specie subripit, alia quæ turbatum cor et sine justitiæ prætextu confundit. Illa enim in hoc quod debet inordinate extenditur, hæc autem semper in his quæ non debet inflammatur. Sciendum quippe est quia in hoc ab impatientibus iracundi differunt, quod illi ab aliis illata non tolerant, isti autem etiam quæ tolerentur important. Nam iracundi sæpe etiam se declinantes insequuntur, rixæ occasionem commovent, labore contentionis gaudent; quos tamen melius corrigimus, si in ipsa iræ suæ commotione declinamus. Perturbati quippe quid audiant ignorant, sed ad se reducti tanto liberius exhortationis verba recipiunt, quanto se tranquillius toleratos erubescunt. Menti autem furore ebriæ, omne rectum quod dicitur, perversum videtur. Unde et Nabal ebrio culpam suam Abigail laudabiliter tacuit, quam digesto vino laudabiliter dixit (I Reg. XXV, 37). Idcirco enim malum quod fecerat, cognoscere potuit, quia hoc ebrius non audivit.

Não está, pois, cheio do Espírito Santo quem, na tranquilidade da mansidão, abandona o fervor do zelo, ou, ao contrário, no ardor do zelo perde a virtude da mansidão. O que talvez mostremos melhor se trouxermos ao meio o magistério de Paulo, que a dois discípulos, dotados de caridade não diversa, deu contudo diversos auxílios de pregação. Pois, admoestando Timóteo, diz: “Argumenta, suplica, repreende com toda a paciência e doutrina” (2Tm 4,2). Também a Tito admoesta, dizendo: “Fala estas coisas, e exorta, e argumenta com toda a autoridade” (Tt 2,15). Que quer dizer que dispensa a sua doutrina com tanta arte que, ao apresentá-la, propõe a um a autoridade e ao outro a paciência, senão que viu que Tito era de espírito mais manso, e Timóteo um pouco mais fervoroso? Àquele inflama pelo empenho do zelo; a este tempera pela brandura da paciência. Àquele junta o que falta; a este tira o que sobra. Àquele procura impelir com o aguilhão; a este modera com o freio. Pois aquele grande lavrador da Igreja que lhe foi confiada rega uns ramos para que cresçam; outros, quando os vê crescer mais do que é justo, poda, para que nem, por não crescerem, deixem de dar fruto, nem, crescendo sem medida, percam os que deram. Mas uma coisa é a ira que se insinua sob a aparência de zelo, e outra muito diferente a que, sem pretexto de justiça, confunde o coração perturbado. Aquela se estende desordenadamente naquilo que deve; esta sempre se inflama naquilo que não deve. Deve-se saber que os iracundos diferem dos impacientes nisto: os impacientes não toleram o que os outros lhes fazem, e os iracundos ainda causam o que os outros têm de tolerar. Pois os iracundos muitas vezes perseguem até os que se desviam deles, provocam ocasião de rixa, alegram-se com o trabalho da contenda; e, todavia, nós os corrigimos melhor se, no próprio movimento da sua ira, nos desviamos. Pois, perturbados, não sabem o que ouvem; mas, tornados a si, recebem as palavras da exortação tanto mais livremente quanto mais se envergonham de terem sido tolerados com tranquilidade. À mente ébria de furor, tudo o que se diz de reto parece perverso. Por isso também Abigail, com acerto, calou a Nabal, enquanto estava ébrio, a culpa dele, e com acerto a disse a ele depois que o vinho passou (1Sm 25,37). Pois pôde reconhecer o mal que fizera justamente porque não o ouviu ébrio.

Cum vero ita iracundi alios impetunt, ut declinari omnino non possint, non aperta exprobratione, sed sub quadam sunt cautela reverentiæ parcendo feriendi. Quod melius ostendimus, si Abner factum ad medium deducamus. Hunc quippe cum Asaël vi incautæ præcipitationis impeteret, scriptum est: Locutus est Abner ad Asaël, dicens: Recede, noli me persequi, ne compellar confodere te in terram. Qui audire contempsit, et noluit declinare. Percussit ergo eum Abner aversa hasta in inguine, et transfodit eum, et mortuus est (II Reg. II, 22, 23). Cujus enim Asaël typum tenuit, nisi eorum, quos vehementer arripiens furor in præceps ducit? Qui in eodem furoris impetu tanto caute declinandi sunt, quanto et insane rapiuntur. Unde et Abner, qui nostro sermone patris lucerna dicitur, fugit, quia doctorum lingua quæ supernum Dei lumen indicat, cum per abrupta furoris mentem cujuspiam ferri conspicit, cumque contra irascentem dissimulat verborum jacula reddere, quasi persequentem non vult ferire. Sed cum iracundi nulla consideratione se mitigant, et quasi Asaël persequi et insanire non cessant, necesse est ut hi qui furentes conantur reprimere, nequaquam se in furore erigant, sed quidquid est tranquillitatis ostendant; quædam vero subtiliter proferant, in quibus ex obliquo furentis animum pungant. Unde et Abner cum contra persequentem substitit, non eum recta, sed aversa asta transforavit. Ex mucrone quippe percutere, est impetu apertæ increpationis obviare. Aversa vero hasta persequentem ferire, est furentem tranquille ex quibusdam tangere, et quasi parcendo superare. Asaël autem protinus occumbit, quia commotæ mentes dum et parci sibi sentiunt, et tamen responsorum ratione in intimis sub tranquillitate tanguntur, ab eo quod et erexerant statim cadunt. Qui ergo a fervoris sui impetu sub lenitatis percussione resiliunt, quasi sine ferro moriuntur.

Quando, porém, os iracundos atacam os outros de tal modo que de maneira nenhuma se pode desviar deles, devem ser feridos não com censura aberta, mas com certa cautela de respeito, poupando-os. O que mostraremos melhor se trouxermos ao meio o feito de Abner. Quando Asael o atacava com a força de uma precipitação incauta, está escrito: “Falou Abner a Asael, dizendo: Afasta-te, não me persigas, para que eu não seja obrigado a cravar-te na terra. Ele não quis ouvir, nem quis desviar-se. Feriu-o, pois, Abner com o cabo da lança, na virilha, e o traspassou, e ele morreu” (2Sm 2,22-23). De quem, pois, Asael foi figura, senão daqueles que o furor, arrebatando-os com veemência, leva de roldão? Destes, no mesmo ímpeto do furor, é preciso desviar-se com tanto mais cautela quanto mais loucamente são arrebatados. Por isso também Abner, que na nossa língua quer dizer “lâmpada do pai”, foge; porque a língua dos mestres, que mostra a luz de Deus no alto, quando vê a mente de alguém levada pelos despenhadeiros do furor, e quando deixa de devolver dardos de palavras contra quem se ira, é como se não quisesse ferir quem a persegue. Mas, quando os iracundos não se acalmam com nenhuma consideração e, como Asael, não cessam de perseguir e de enlouquecer, é necessário que os que procuram reprimir os furiosos de modo algum se levantem também no furor, mas mostrem toda a tranquilidade que tiverem; e digam com sutileza certas coisas com que piquem, de través, o ânimo do furioso. Por isso também Abner, quando parou diante de quem o perseguia, não o traspassou com a ponta, mas com o cabo da lança. Pois ferir com a ponta é ir ao encontro do ímpeto com uma repreensão aberta. E ferir o perseguidor com o cabo da lança é tocar com tranquilidade o furioso com certas coisas, e como que vencê-lo poupando-o. E Asael cai logo, porque as mentes agitadas, quando sentem que são poupadas e, contudo, são tocadas no íntimo, sob a tranquilidade, pela razão das respostas, caem logo daquilo em que se tinham levantado. Os que, pois, sob o golpe da brandura, recuam do ímpeto do seu ardor morrem como que sem ferro.

16 de 40 · Parte III · índice